คำอธิบายลักษณะสำคัญของค้างคาวกินผลไม้คือ หน้าเหมือนหมาตาโต ซึ่งเป็นความโดดเด่นของวงศ์ค้างคาวกินผลไม้ ที่วิวัฒนากรมาเพื่อพึ่งพาดวงตาขนาดใหญ่และจมูกที่ไวต่อกลิ่นในการหากิน

แต่ทราบหรือไม่ว่า เมื่อพวกมันต้องเผชิญกับความมืดมิดสนิทภายในถ้ำ ซึ่งสายตาไม่สามารถมองเห็น ค้างคาวเหล่านี้ ใช้ระบบการนำทางอย่างไร ซึ่งคำตอบของเรื่องนี้ คือการนำทางด้วยเสียงสะท้อน (Echolocation) ที่น่าทึ่ง โดยค้างคาวบางกลุ่ม เช่น ค้างคาวเล็บกุด จะใช้การ "คลิกปีก" (Wing-clapping) สร้างสัญญาณเสียงสั้นๆ สำหรับการตรวจจับวัตถุขนาดใหญ่ เช่น ผนังถ้ำและทางเข้าออก

ขณะที่บางสายพันธุ์ในสกุลนี้ เช่น ค้างคาวเล็บกุดอียิปต์ มีวิวัฒนาการที่เหนือชั้นกว่าด้วยการใช้ "การคลิกที่ลิ้น" (Lingual echolocation) ปล่อยคลื่นเสียงความถี่สูงระดับอัลตราโซนิกถึง 30 kHz ออกมาเป็นคู่ ๆ อย่างแม่นยำ

ทำให้พวกมันสามารถบินหลบหลีกสิ่งกีดขวางที่มีขนาดเล็กเพียง 0.31 มิลลิเมตร และเกาะกิ่งไม้เล็ก ๆ ในความมืดได้อย่างปลอดภัย ซึ่งระบบนี้มีความละเอียดแม่นยำใกล้เคียงกับค้างคาวกินแมลงที่ใช้กล่องเสียงเลยทีเดียว

นอกเหนือจากการนำทางแล้ว เมื่อกลับเข้าสู่รังในถ้ำอันมืดมิดและแออัดไปด้วยค้างคาวนับแสนตัว การจำแนกลูกน้อยของค้างคาวกินผลไม้จะเปลี่ยนมาใช้ "คลื่นเสียงและการดมกลิ่น" เป็นหลัก โดยแม่ค้างคาวและลูกจะใช้การส่งเสียงร้องตอบโต้กัน (Isolation calls)

ซึ่งเสียงของลูกค้างคาวแต่ละตัวจะมีเอกลักษณ์เฉพาะ (Vocal signature) ที่แม่จำได้อย่างแม่นยำ และเมื่อแม่บินเข้าไปใกล้ สัญญาณสุดท้ายที่ใช้ยืนยันไม่ให้ผิดตัวก็คือ "กลิ่นเฉพาะตัว" (Olfactory cues) จากต่อมกลิ่นของลูก

การผสานระบบเสียงสะท้อนเพื่อนำทาง ร่วมกับเสียงร้องทางสังคมและกลิ่นนี้เอง ที่ทำให้ค้างคาวกินผลไม้สามารถดำเนินชีวิตและขยายพันธุ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพในโลกที่ไร้แสงสว่าง

หมายเหตุ บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการความหลากชนิดและการกระจายของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับค้างคาวในประเทศไทย ภายใต้การสนับสนุนจาก สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)