นักวิจัยนอร์เวย์ทดสอบฤทธิ์ยาแก้ปวดกับล็อบสเตอร์ก่อนกระตุ้นไฟฟ้า พบว่าล็อบสเตอร์สามารถรับรู้ความเจ็บปวดได้ นำไปสู่คำถามเกี่ยวกับสวัสดิภาพสัตว์ โดยเฉพาะการต้มทั้งเป็น

เมื่อวันที่ 13 เมษายน 2569 มีการเผยแพร่งานวิจัยในวารสารวิชาการ Scientific Reports เกี่ยวกับความสามารถในการรับรู้ความเจ็บปวดของสัตว์จำพวกครัสเตเชียน (สัตว์เปลือกแข็ง เช่น กุ้ง ปู) โดยการศึกษาครั้งนี้ ได้ทำการตรวจสอบผลกระทบของไฟฟ้าช็อตที่มีต่อพฤติกรรมและสรีรวิทยาของสัตว์ โดยทีมนักวิจัยจากประเทศนอร์เวย์ได้ศึกษาในกุ้งล็อบสเตอร์นอร์เวย์ (Nephrops norvegicus) ที่คนส่วนใหญ่มักเกิดความเข้าใจผิดว่าพวกมันขาดความไวต่อความรู้สึกหรือสิ่งเร้าที่ก่อให้เกิดความเจ็บปวด เพราะพวกมันไม่ส่งเสียงร้องและไม่มีการแสดงออกทางสีหน้า อีกทั้งยังมีโครงสร้างภายนอกเป็นเปลือกแข็ง (exoskeleton) แต่จากผลการศึกษาล่าสุดพบว่า ล็อบสเตอร์ไม่ได้เพียงตอบสนองต่อสิ่งเร้าแบบอัตโนมัติหรือปฏิกิริยารีเฟล็กซ์ (Reflex) เท่านั้น แต่มีตัวรับความรู้สึกเจ็บปวด (nociceptors) และมีระบบประสาทส่วนกลาง (central nervous system) หรือสมองที่สามารถรับรู้ความเจ็บปวดได้

    โดยนักวิจัยใช้วิธีเปรียบเทียบพฤติกรรมของล็อบสเตอร์ 2 กลุ่ม ได้แก กลุ่มที่ได้รับยาแก้ปวดซึ่งใช้ในมนุษย์ ได้แก่ แอสไพรินและลิโดเคน และกลุ่มที่ไม่ได้รับยา จากนั้นกระตุ้นด้วยกระแสไฟฟ้าอ่อน ๆ ในน้ำ ผลการศึกษาพบว่า ล็อบสเตอร์กลุ่มที่ไม่ได้รับยาจะแสดงพฤติกรรมตอบสนองด้วยการดีดหางอย่างรวดเร็ว (tail flipping) เพื่อพยายามหลบหนี แต่กลุ่มที่ได้รับยาแก้ปวดมีพฤติกรรมการดีดหางลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งหลักฐานนี้บ่งชี้ว่าการตอบสนองดังกล่าวถูกสั่งการผ่านกระบวนการรับรู้ความเจ็บปวด

     ศาสตราจารย์ Lynne U. Sneddon ผู้เชี่ยวชาญด้านสรีรวิทยาของสัตว์จากมหาวิทยาลัยกอเทนเบิร์ก และผู้ร่วมเขียนงานวิจัยได้อธิบายว่า สัตว์จำพวกเดคาพอด (decapod crustaceans) หรือสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในกลุ่มครัสเตเชียน เช่น กุ้ง ปู มีตัวรับความรู้สึกเจ็บปวดและมีระบบประสาทส่วนกลางที่ทำงานเมื่อได้รับอันตราย หากพฤติกรรมดังกล่าวเป็นเพียงตอบสนองต่อสิ่งเร้าแบบอัตโนมัติหรือปฏิกิริยารีเฟล็กซ์ (Reflex) ยาแก้ปวดจะไม่สามารถลดปฏิกิริยานี้ได้ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าระบบประสาทของล็อบสเตอร์มีการประมวลผลสัญญาณความเจ็บปวดในระดับที่ซับซ้อนมากกว่าที่เคยเข้าใจ พวกมันมีตัวรับความรู้สึกเจ็บปวด (nociceptors) และมีระบบประสาทส่วนกลาง (central nervous system) หรือสมองที่ตื่นตัวในระหว่างที่มีการใช้สิ่งเร้าที่อาจก่อให้เกิดความเจ็บปวด นอกจากนั้นข้อพิสูจน์ที่สำคัญที่สุดจากการทดลองในห้องปฏิบัติการครั้งนี้คือ การเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรมที่ตอบสนองต่อความเจ็บปวดของล็อบสเตอร์ สามารถยับยั้งหรือป้องกันได้ด้วยการใช้ยาแก้ปวด 

ภาพการจำแนกและแบ่งส่วนของปมประสาท (ganglia) หลัก 4 บริเวณของกุ้งล็อบสเตอร์นอร์เวย์ (Nephrops norvegicus)
(สร้างโดย Lisa Carlsson)

งานวิจัยนี้เพิ่มแรงกดดันให้หลายประเทศทบทวนนโยบายด้านสวัสดิภาพสัตว์ (Animal welfare) โดยนอร์เวย์ นิวซีแลนด์ และออสเตรีย ได้ห้ามต้มกุ้งและปูทั้งเป็นแล้ว และสหราชอาณาจักรได้ยอมรับให้สัตว์บางชนิด เช่น ล็อบสเตอร์ ปู และปลาหมึก เป็นสิ่งมีชีวิตที่รับรู้ความเจ็บปวดได้ ภายใต้พระราชบัญญัติสวัสดิภาพสัตว์ปี 2565 โดยปัจจุบัน นักวิทยาศาสตร์กำลังพัฒนาแนวทางที่มีมนุษยธรรมมากขึ้น เช่น การทำให้สัตว์สลบด้วยไฟฟ้าก่อนการฆ่า เพื่อลดความทรมาน ข้อสรุปของงานวิจัยนี้ไม่ได้เพียงแค่ชี้ถึงศักยภาพของการใช้ยา

ภาพกุ้งล็อบสเตอร์นอร์เวย์ (Nephrops norvegicus) ที่มา https://aquariumphoto.dk/i

อ้างอิง

Kasiouras, E., Rotllant, G., Gräns, A. et al. Effects of analgesia on the response to a noxious stimulus in Norway lobsters (Nephrops norvegicus). Sci Rep 16, 12190 (2026). https://doi.org/10.1038/s41598-026-41687-w 

https://www.popsci.com/environment/lobsters-feel-pain/