น้องๆ อาจจะพอคุ้นตากับเม่นดำหนามยาวกันมาบ้างแล้ว แต่น้องๆ พอจะทราบกันมั้ยว่า ในเม่นดำหนามยาวนี้ มีสิ่งมีชีวิตนิดไหนที่อาศัยอยู่ร่วมกับเค้ากันบ้าง

​เม่นดำหนามยาว หรือ Long-spined sea urchin มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Diadema setosum มีหนามยาวสีดำสนิท ซึ่งอาจยาวได้ถึง 30 ซม.  มีจุดเด่นที่เป็นเอกลักษณ์คือ "วงแหวนสีส้ม" บริเวณกึ่งกลางลำตัว และจุดสีขาว 5 จุดบนเปลือก

​เม่นดำหนามยาว เป็นพนักงานทำความสะอาดที่คอยครูดกินสาหร่ายที่ปกคลุมบนปะการัง เพื่อให้ตัวอ่อนของปะการังสามารถลงเกาะได้ง่ายขึ้น

อีกหนึ่งบทบาทของเม่นดำหนามยาวในระบบนิเวศคือเป็นแหล่งพักพิงและแหล่งอาหารของสัตว์ทะเลชนิดอื่น ๆ แล้วมีสัตว์ทะเลตัวไหนบ้างละที่เป็น เพื่อนรัก เพื่อนร้าย ของเม่นดำหนามยาว

​เพื่อนรักตัวแรก คือ กุ้งเม่นทะเลตัวยาว หรือ White-stripe Urchin Shrimp ชื่อวิทยาศาสตร์ Stegopontonia commensalis มีลำตัวเรียวยาว สีม่วงดำหรือสีน้ำตาลเข้ม มีเส้นสีขาวลากยาวตั้งแต่หัวจรดหางทั้งด้านข้างและด้านบน ขนาดตัวเล็กประมาณ 2-4 ซม.

กุ้งชนิดนี้จะอาศัยอยู่บนหนามของเม่นทะเล เพื่อพรางตัวให้กลมกลืนไปกับหนามของเม่นทะเล ใช้หนามของเม่นทะเลเป็นเกราะป้องกัันตัวจากปลาหรือสัตว์นักล่าอื่น ๆ และรอกินเศษอาหารหรือเมือกบนตัวเม่นทะเล โดยไม่ทำอันตรายต่อเจ้าบ้าน (Host) อย่างเม่นดำหนามยาว

​เพื่อนรักตัวที่สอง คือ โคพีพอด เป็นแพลงก์ตอนสัตว์ขนาดเล็กที่มีความหลากหลายสูงมาก จะเกาะอยู่ที่ตามโคนหนามของหรือผิวตัวของเม่นทะเล มีสันที่กลืนกับเจ้าบ้าน (Host) เพื่อหลบเลี่ยงการถูกปลากิน และรอกินเศษอาหารและเมือกคล้ายๆ กับกุ้งเม่นทะเลตัวยาว

​ส่วนเพื่อนร้ายตัวแรก คือ หอยปรสิต ในสกุล Echineulima เป็นหอยทะเลขนาดเล็กเปลือกรูปทรงกรวย ผิวเรียบและมันวาว สีขาว พวกมันจะใช้งวงที่ปากเจาะลงไปในเนื้อเยื่อของเม่นทะเล เพื่อดูดกินของเหลวหรือเนื้อเยื่อจากเจ้าบ้าน (Host) เป็นอาหาร โดยปกติถ้าหอยเพียง 1-2 ตัว อาจจะไม่ได้ทำให้เม่นทะเลตาย เว้นแต่ดูดกินในปริมาณที่มากเกินไปก็ทำให้เจ้าบ้านนั้นอ่อนแอลงได้

​เพื่อนร้ายตัวที่สอง คือ ปูเม่นทะเล หรือ Sea Urchin Crab ชื่อวิทยาศาสตร์ Echinoecus pentagonus กระดองรูปทรงห้าเหลี่ยม (Pentagonal) ชัดเจน สีของตัวมักเปลี่ยนไปตามสีของเจ้าบ้าน (Host) ที่มันอยู่ร่วมด้วย เช่น สีน้ำตาลเข้ม สีดำ หรือสีม่วงแดง

ตัวเมียมักเข้าไปอาศัยอยู่บริเวณรอบทวารหนักและค่อยๆ กินเนื้อเยื่อของเม่นทะเล แต่ไม่มีรายงานว่าทำให้เม่นทะเลตาย เพราะเม่นทะเลสามารถที่จะปรับตัวให้อยู่รอดได้

​ในธรรมชาติไม่มีใครอยู่ตัวคนเดียว ทุกชีวิตมีความสัมพันธ์ต่อกัน ทั้งการเกื้อกูลและการพึ่งพา ซึ่งทำให้ระบบนิเวศแนวปะการังของเรามีความสมดุลและสวยงามยิ่งขึ้น

เขียน/ภาพ : รัชนีวรรณ อินมะดัน