สถานการณ์อุทกภัยครั้งใหญ่ที่สร้างความเสียหายอย่างมากในภาคใต้ตอนล่าง เมื่อปลายปี 2568 ที่ผ่านมา ฝนที่ตกหนักอย่างต่อเนื่องและมีปริมาณน้ำฝนที่เยอะมากกว่า 400 มิลลิเมตร จนเรียกว่าฝน 300 ปี โดยเป็นการคาดการณ์ทางสถิติว่ามีโอกาสเกิดแค่เพียง 1 ครั้ง ใน 300 ปี ซึ่งนับว่าเป็นหนึ่งในภัยพิบัติที่รุนแรงครั้งหนึ่งของประเทศไทย ซึ่งสาเหตุก็มาจากหลากหลายเหตุการณ์ทั้งความกดอากาศสูงที่มีกำลังแรงแผ่ลงมาถึงบริเวณอ่าวไทยจึงปะทะกับแนวความกดอากาศต่ำ จนเกิดเป็นฝน ตลอดจน Climate Change ที่เร่งความรุนแรง หรือแม้กระทั่งลานีญา ที่เข้ามาเสริมทัพด้วย ทำให้หลายคนอาจจะมีคำถามว่า แล้วเจ้าลานีญา นี่คือใคร

โดยปกติแล้ว มหาสมุทรแปซิฟิกจะมีลมประจำถิ่นคือ ลมค้าหรือลมสินค้า ที่พัดจากทิศตะวันออกไปทิศตะวันตกของมหาสมุทรแปซิฟิก ซึ่งมีประโยชน์อย่างมากในการเดินเรือ และช่วยเอากระแสน้ำอุ่นไปแจกจ่ายบริเวณตะวันตกของมหาสมุทรแปซิฟิก (เอเชียตะวันออกเฉียงใต้) ซึ่งเจ้ากระแสน้ำอุ่นนี้จะมีการระเหยของน้ำมากกว่ากระแสน้ำเย็น จึงทำให้มีปริมาณความชื้นในอากาศสูงขึ้น และทำให้เกิดฝนตกได้

แต่ถ้าลมค้านี้เกิดพัดแรงผิดปกติ ก็จะทำให้กระแสน้ำอุ่นถูกพัดไปรวมกันที่ทิศตะวันตกของมหาสมุทรแปซิฟิกมากเกินไป ซึ่งจะทำให้อัตราการระเหยของน้ำสูงขึ้น จนเกิดสภาพอากาศแปรปรวน ฝนตกหนัก และเกิดอุทกภัยน้ำท่วมได้ ในขณะกลับกัน อเมริกาใต้ จะมีกระแสน้ำเย็นมากกว่าปกติเนื่องจากกระแสน้ำอุ่นไปทางเอเชียเป็นส่วนใหญ่ ทำให้น้ำทะเลทางอเมริกาใต้มีอัตราการระเหยต่ำ จึงทำให้ฝนตกน้อยกว่าปกติ จนเกิดภัยแล้งได้ เราจะเรียกเหตุการณ์นี้ว่า La Niña หรือ ลานีญา ที่มาจากภาษาสเปนแปลว่า ลูกสาว ซึ่งเมื่อมีลูกสาวแล้ว ก็ย่อมมีลูกชายอย่าง เอลนีโญ ที่เป็นปรากฎการณ์ตรงข้ามกับลานีญา และทำให้ประเทศไทยเกิดฝนตกน้อยกว่าปกติ จนเกิดเป็นภัยแล้งได้

ลานีญาเอง ก็ไม่ได้มาเยือนประเทศไทยเป็นครั้งแรก เพราะถ้าย้อนกลับไปในสมัยที่เกิดอุทกภัยครั้งใหญ่ในปี พ.ศ. 2554 ก็มีลานีญาที่เข้ามาทำให้ฤดูฝนของเรามาเร็วกว่าปกติ มีปริมาณน้ำฝนมากกว่าปกติ จนเกิดมหาอุทกภัยที่สร้างความเสียหายต่อชีวิตและทรัพย์สินจำนวนมาก ซึ่งจากเทคโนโลยีในปัจจุบันนี้ทำให้เราสามารถคาดการณ์ ลานีญา เอลนีโญ ได้อย่างแม่นยำมากขึ้น แต่ยังมีอีกหลายอย่างที่ไม่สามารถคาดการณ์ได้ และเราก็ไม่สามารถห้ามให้กระแสน้ำเกิดความผันผวนได้ ดังนั้นสิ่งที่สำคัญไม่แพ้การคาดการณ์คือการรับมือและป้องกัน เพื่อลดความเสียหายจากภัยพิบัติที่กำลังจะเกิดขึ้น