บัวบาจัดเป็นพืชน้ำในสกุล Nymphoides วงศ์ Menyanthaceae เกือบทุกชนิดมีใบลอยน้ำ ซึ่งมีความคล้ายคลึงกับใบของบัวสาย (Water lily) ที่อยู่ในวงศ์บัวสาย (Family Nymphaeaceae)

ช่อดอกของบัวบามักออกเป็นกระจุกบริเวณรอยต่อระหว่างฐานของก้านใบ (petiole) และกิ่งที่มีลักษณะคล้ายก้านใบ (petiole-like branches) ซึ่งมีความยาวกิ่งตามความลึกของแหล่งน้ำ

ดอกของบัวบาโผล่พ้นผิวน้ำ กลีบดอกสีขาว เหลืองครีม หรือเหลืองส้ม ฐานกลีบดอกมักมีขนชายครุย (fimbriae) เรียงเป็นวงล้อมชั้นเกสร เรียกว่า “ชั้นมงกุฎ หรือ corona” หลายชนิดมีครีบ (wing) บริเวณกลางกลีบหรือขอบกลีบดอก ครีบมีลักษณะเป็นคลื่น (undulate) ริ้วคล้ายจัก (laciniate) หรือริ้วชายครุย (fimbriate)

ปัจจุบันในประเทศไทยพบบัวบาจำนวน 5 ชนิด ที่มีชื่อวิทยาศาสตร์อย่างเป็นทางการ ได้แก่

1. Nymphoides aurantiaca (Dalzell) Kuntze

ใบลอยน้ำ กลีบดอก 5 กลีบ สีเหลืองส้ม ครีบบริเวณขอบกลีบมีลักษณะเป็นริ้วคล้ายจัก ไม่พบครีบบริเวณกลางกลีบ กระจายพันธุ์บริเวณภาคใต้

2. Nymphoides cambodiana (Hance) Tippery

เป็นบัวบาเพียงชนิดเดียวที่มีใบตั้งขึ้นโผล่พ้นผิวน้ำ กลีบดอก 5 กลีบ สีเหลืองครีม ครีบบริเวณขอบกลีบมีลักษณะเป็นริ้วคล้ายจัก ไม่พบครีบบริเวณกลางกลีบ กระจายพันธุ์บริเวณภาคตะวันออกและตะวันออกเฉียงเหนือ

3. Nymphoides hastata (Dop) Kerr

ใบลอยน้ำ กลีบดอก 5 กลีบ สีเหลือง ครีบบริเวณกลางกลีบและขอบกลีบมีลักษณะเป็นริ้วชายครุย กระจายพันธุ์บริเวณภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

4. Nymphoides hydrophylla (Lour.) Kuntze

ใบลอยน้ำ กลีบดอก 5 กลีบ สีขาว กลางดอกสีเหลือง ครีบบริเวณกลางกลีบและขอบกลีบเรียบหรือมีลักษณะเป็นคลื่น กระจายพันธุ์ทั่วประเทศไทย

5. Nymphoides indica (L.) Kuntze

ใบลอยน้ำ กลีบดอก 5-12 กลีบ สีขาว กลางดอกสีเหลือง กลีบดอกมีขนชายครุยหนาแน่นบริเวณด้านบนและขอบกลีบ ไม่พบครีบบริเวณกลางกลีบและขอบกลีบ กระจายพันธุ์ทั่วประเทศไทย

บัวบาอาศัยอยู่บริเวณที่ราบลุ่ม พบในบึง คลอง แม่น้ำ ทุ่งนา หรือสระแอ่งตื้นที่มีน้ำขังในฤดูฝนและแห้งในฤดูแล้ง ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด และสามารถแตกรากและต้นแขนงบริเวณช่อดอกที่มีอายุ เมื่อกิ่งที่มีลักษณะคล้ายก้านใบขาดจะหลุดออกเป็นต้นใหม่ ซึ่งเป็นการขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ