ตลอดระยะเวลาที่ทำงานวิจัยมา ผู้เขียนเคยเข้าป่าเพื่อเก็บข้อมูลเลียงผา แต่เชื่อกันไหมว่า ผู้เขียนไม่เคยได้มีโอกาสเห็นตัวจริงในธรรมชาติเลย วันนี้เลยอยากมาเล่าเรื่องของเลียงผาให้ฟังกันค่ะ

อันดับ: Artiodactyla

วงศ์: Bovidae

ชื่อวิทยาศาสตร์: Capricornis sumatraensis (Bechstein, 1799) 

ชื่อสามัญ: Sumatran serow, เลียงผาใต้, โครำ

เลียงผาใต้เป็นสัตว์สงวน มีลักษณะคล้ายแพะ ลำตัวสีดำและมีขนแผงคอยาวจากคอจนถึงโคนหาง ลำตัวยาวประมาณ 144 - 155 ซม. และมีต่อมกลิ่นใต้ดวงตา ใช้สำหรับถูตามต้นไม้หรือสิ่งต่าง ๆ เพื่อประกาศอาณาเขต เลียงผาใต้ปัจจุบันอาศัยในป่าทึบตามภูเขาหินปูนที่ระดับความสูง 200 - 3,000 เมตรจากระดับน้ำทะเล 

แต่เชื่อหรือไม่ว่าในช่วงสมัยไพลสโตซีน (Pleistocene epoch) เมื่อประมาณ 217,000 -  12,000 ปีที่แล้ว ซากดึกดำบรรพ์เลียงผาใต้สามารถระบุถึงการอยู่อาศัยในพื้นที่ที่มีระดับความสูงจากน้ำทะเลเพียง 150 - 640 เมตรจากระดับน้ำทะเลเท่านั้นเอง

การศึกษารอยสึกฟัน (Dental microwear) ร่วมกับข้อมูลไอโซโทปของธาตุคาร์บอน (Stable carbon isotope) จากฟัน เลียงผาใต้ในสมัยไพลสโตซีนมีการกินอาหารที่หลากหลายกว่า กินได้ทั้งใบไม้และหญ้า อาศัยได้ทั้งป่าทึบและทุ่งหญ้า ขณะที่เลียงผาใต้ปัจจุบันกินใบไม้หรือพืชอ่อนนุ่มเป็นอาหารหลักและอาศัยบนพื้นที่สูง ซึ่งเป็นผลมาจากการปรับตัวให้เหมาะกับเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศที่ร้อนชื้นขึ้น

นอกจากสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงไป กิจกรรมของมนุษย์รวมถึงการล่าเลียงผาเพื่อต้องการต่อมน้ำมันที่เชื่อว่ารักษาอาการปวดกระดูกและอัมพาตได้ ส่งผลให้ประชากรลดลงอย่างต่อเนื่อง 

ยังดีที่ว่า เรายังพอมีโอกาสเห็นเลียงผาแบบมีชีวิตจากสวนสัตว์หลายแห่งได้บ้าง ถ้าอยากเห็นเลียงผาในธรรมชาติเยอะ ๆ ร่วมกันไม่ล่า ไม่ค้า ไม่ซื้อขาย และไม่สนับสนุนชิ้นส่วนสัตว์สงวนกันนะคะ

References:

Phan, T.D., Nijhawan, S., Li, S., and Xiao, L. 2020. Capricornis sumatraensis. The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T162916735A162916910. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T162916735A162916910.en. Accessed on 06 October 2025.

โดม ประทุมทอง, อมรพงษ์ คล้ายเพชร. 2564. สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในพื้นที่มรดกทางธรรมชาติ ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร - ห้วยขาแข้ง. องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ. ปทุมธานี. 420 หน้า.

Isarankura Na Ayudhya, J., Merceron, G., Wannaprasert, T., Jaeger, J-J., Chaimanee, Y., Shoocongdej, R., and Suraprasit, K. 2022. Dental mesowear and microwear for the dietary reconstruction of Quaternary Southeast Asian serows and gorals. Front. Ecol. Evol. 10:1000168. doi: 10.3389/fevo.2022.1000168.