ในคืนฤดูแล้งที่ดาวพราวเต็มฟ้า ทุกย่างก้าวบนพื้นป่ามีเสียงกรอบแกรบของใบไม้แห้งตอบรับ ไฟฉายดวงเล็กสาดแสงไปตามพื้นดิน กองใบไม้ และแนวหินทรายที่โผล่พ้นผิวดิน เราไม่ได้เงยหน้ามองกำแพงบ้านหรือเพดานถ้ำเหมือนเวลาตามหาจิ้งจกทั่วไป แต่ก้มมองต่ำลง เพราะคืนนี้เรากำลังตามหา “จิ้งจกที่ไม่ไต่ผนัง” แห่งดินแดนพญานาค “ภูลังกา”

ภาพจิ้งจกเกาะกระจกหรือไต่กำแพงปูนเป็นเรื่องคุ้นตา เพราะพวกมันคือจิ้งจกบ้านในสกุล Hemidactylus ที่ฝ่าใต้ตีนมีแผ่นยึดเกาะ ซึ่งแต่ละแผ่นหากซูมเข้าไประดับนาโนเมตรจะพบกับขนจิ๋ว ๆ แน่นขนัด เมื่อปลายนิ้วแนบกับผนังผิวเรียบ ขนเหล่านั้นจะแนบชิดจนเกิดแรงยึดเหนี่ยวในระดับที่เล็กเกินกว่าจะมองเห็น ทำให้มันเดินบนผนังได้เหมือนพื้นราบ

มันถูกออกแบบมาเพื่อโลกแนวตั้ง

แต่โลกของจิ้งจกบางชนิดไม่ได้ตั้งฉากกับพื้น

จิ้งจกดินในสกุล Dixonius ใช้ชีวิตอยู่ใต้เงาใบไม้ ตามซอกหิน และผิวดินขรุขระ นิ้วของมันเรียวยาว แผ่นยึดเกาะลดรูปลง ไม่มีพรมขนจิ๋วหนาแน่นแบบญาติที่อยู่ตามบ้าน หากเราลองจับมันไปวางบนกำแพงปูนเรียบ เราอาจเห็นเพียงขาที่ปั่นอยู่กับที่ ก่อนจะไหลกลับลงมาอย่างหมดท่า

มันปีนไม่ได้จริงหรือ?

หรือเพียงแค่ไม่จำเป็นต้องปีน

พื้นโลกของมันไม่ใช่กระจกหรือผนังฉาบเรียบ แต่เป็นเศษใบไม้แตกกรอบ รอยแตกของหิน และผิวดินที่ไม่เคยราบเรียบ การมีแผ่นนิ้วใหญ่โตอาจไม่ได้ช่วยอะไรในภูมิประเทศเช่นนั้น ตรงกันข้าม นิ้วเรียวและเล็บคมกลับเหมาะกับการจิก เกาะ และพุ่งตัวผ่านพื้นผิวขรุขระได้รวดเร็วกว่า

ในธรรมชาติ ความสามารถหนึ่งมักมาพร้อมต้นทุนอีกอย่างหนึ่ง เส้นทางที่พัฒนาแผ่นนิ้วขนาดใหญ่เพื่อเกาะผิวเรียบ อาจต้องแลกกับความคล่องตัวบนพื้นหยาบ ขณะที่สายที่ไม่ขยายแผ่นนิ้วกลับวิ่งและตะกุยพื้นดินได้อย่างว่องไวกว่า

มันไม่ใช่เรื่องของ “ใครเก่งกว่าใคร”

แต่เป็นเรื่องของ “ใครเหมาะกับอะไร” มากกว่า

เมื่อไฟฉายสาดไปที่กองใบไม้ และเงาเล็ก ๆ พุ่งหายเข้าไปตามซอกหิน เสียงกรอบแกรบที่ได้ยินตลอดค่ำคืนก็มีคำอธิบายของมันเอง จิ้งจกบางชนิดไม่เคยถูกสร้างมาเพื่อโลกแนวตั้ง เพราะโลกของมันอยู่ต่ำกว่านั้น แนบชิดกับพื้นดินที่เรามักมองข้าม

สิ่งที่ดูเหมือน “ทำไม่ได้”

อาจเป็นเพียงการเลือกไม่เดินในเส้นทางเดียวกันกับใครเท่านั้นเอง

References:

Autumn, K., Sitti, M., Liang, Y. A., Peattie, A. M., Hansen, W. R., Sponberg, S., … Full, R. J. (2002). Evidence for van der Waals adhesion in gecko setae. Proceedings of the National Academy of Sciences, 99(19), 12252–12256.

Gamble, T., Greenbaum, E., Jackman, T. R., Russell, A. P., & Bauer, A. M. (2012). Repeated origin and loss of adhesive toepads in geckos. PLoS ONE, 7(6), e39429.