วันเข้าพรรษา เป็นวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา ถูกกำหนดขึ้นในวันแรม 1 ค่ำ เดือน 8 ซึ่งมักตรงกับช่วงปลายเดือนกรกฎาคมของทุกปี

การกำหนดช่วงเวลาเข้าพรรษามีความสัมพันธ์กับสภาพภูมิอากาศของฤดูฝน เพราะคำว่า "พรรษา" ในภาษาบาลี มีความหมายว่า “ฝน" หรือ “ฤดูฝน"

ในวันเข้าพรรษา พระสงฆ์ได้หยุดพักจากการเดินทาง รวมตัวกันในวัดเพื่อศึกษาพระธรรมวินัย ทบทวนความรู้ และปฏิบัติธรรมอย่างเข้มข้น เพื่อลดการเกิดปัญหาจากการเหยียบย่ำข้าวกล้าหรือพืชผลที่ชาวบ้านเพิ่งลงแปลงปลูกเสียหาย และการเหยียบแมลงและสัตว์เล็กออกมาบนพื้นดินจำนวนมากในช่วงฤดูฝน

ช่วงเข้าพรรษาในธรรมชาติ สัตว์น้อยใหญ่หลายชนิดทำรังออกลูกวางไข่ มีการเจริญเติบโตและเลี้ยงดูสัตว์วัยอ่อน ต้นไม้หลายชนิดผลิดอกเบ่งบานกลางภูมิอากาศของฤดูฝน รวมถึงพืชวงศ์ขิงข่าหลายชนิดที่บานสะพรั่งในช่วงเข้าพรรษา โดยเฉพาะ “ต้นหงส์เหิร”

ต้นหงส์เหิร (สกุล Globba) เป็นพืชล้มลุกที่มีหัวอยู่ใต้ดิน ในช่วงฤดูแล้งจะพักตัวและซ่อนอยู่ใต้ดิน แต่พอถึงต้นฤดูฝน เริ่มงอกใบขึ้นมาจากดิน ต้นหงส์เหิรมีช่อดอกแน่น ก้านช่อดอกยาว ใบประดับรองรับช่อดอกมีสีสันหลากหลายที่สวยงาม ทั้งขาว ชมพู แดง ถึงม่วงเข้ม ดอกมีลักษณะคล้ายหงส์ที่กำลังสยายปีกเหินบิน สีเหลืองทองอาจมีแต้มสีแดง

การที่ธรรมชาติรังสรรค์ให้ ต้นหงส์เหิร ออกดอกบานสะพรั่งเต็มที่ในช่วงวันเข้าพรรษาพอดี คนโบราณจึงนิยมเรียกดอกไม้ชนิดนี้ว่า "ดอกเข้าพรรษา" และนิยมตัดช่อดอกมัดเป็นกำมาใช้ในประเพณีตักบาตรดอกไม้ ซึ่งจัดขึ้นอย่างยิ่งใหญ่ในวันเข้าพรรษาของทุกปี ณ วัดพระพุทธบาทราชวรมหาวิหาร จังหวัดสระบุรี