ผลการวิจัยล่าสุดชี้ให้เห็นว่า ความรุ่งเรืองของอาณาจักรชินชา (Chincha Kingdom) และความมั่งคั่งของจักรวรรดิอินคาในเวลาต่อมา ไม่ได้เกิดจากภูมิปัญญาด้านระบบชลประทานเพียงอย่างเดียว แต่มี "นกทะเล" เป็นตัวแปรสำคัญที่ทำหน้าที่เป็นสถาปนิกผู้วางรากฐานเศรษฐกิจและการเมืองผ่านการให้ปุ๋ยจากมูลนก

การค้นพบครั้งสำคัญนี้ถูกตีพิมพ์ในวารสาร PLOS ONE เมื่อวันที่ 11 ก.พ. ที่ผ่านมา โดยเริ่มขึ้นเมื่อคณะนักวิจัยนำโดย ดร. เจค็อบ แอล. บอนเจอร์ส ได้ทำการศึกษาในพื้นที่ หุบเขาชินชา (Chincha Valley) ทางชายฝั่งตอนใต้ของเปรู ซึ่งเป็นที่ตั้งของ อาณาจักรชินชา (Chincha Kingdom) ในช่วงปี ค.ศ. 1000–1450 พื้นที่แถบนี้มีความแห้งแล้งสูงมาก (Hyper-arid) แต่นักโบราณคดีกลับพบหลักฐานความมั่งคั่งและการผลิตเกษตรกรรม (โดยเฉพาะข้าวโพด) ในระดับที่สูงเกินคาด

ทีมนักวิจัยได้นำเทคนิคการวิเคราะห์ไอโซโทปเสถียร (Stable Isotope Analysis) มาใช้กับซากข้าวโพดโบราณ 35 ตัวอย่าง และซากนกทะเลที่ขุดพบในหุบเขาชินชา ผลการวิเคราะห์พบค่าไอโซโทปไนโตรเจน-15 ( δ15N) ในข้าวโพดจากยุคอาณาจักรชินชา (ราว ค.ศ. 1250) พุ่งสูงเป็นประวัติการณ์ถึง +27.4‰ ค่าความเข้มข้นในระดับนี้ถือว่าสูงเกินกว่าที่ธรรมชาติจะสร้างขึ้นได้จากการใช้ปุ๋ยคอกหรือดินทั่วไป แต่สอดคล้องกับค่าไนโตรเจนที่พบในมูลนกทะเลเท่านั้น

กัวโน (Guano) คือมูลและซากของนกทะเลหรือค้างคาวที่สะสมทับถมกันมานาน เป็นปุ๋ยธรรมชาติที่มีคุณภาพสูงมาก อุดมด้วยธาตุอาหารหลัก โดยเฉพาะไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม ซึ่งจำเป็นต่อการเจริญเติบโตของพืช เร่งดอก เร่งผล และปรับปรุงดิน นิยมใช้ในการเกษตรอินทรีย์

นกทะเลในเปรูบริโภคปลาขนาดเล็กที่กินแพลงก์ตอนในกระแสน้ำเย็นฮัมโบลดต์ (Humboldt Current) ซึ่งอุดมด้วยไนโตรเจน-15 เมื่อมูลนกถูกนำมาใช้ในไร่นา สารอาหารเหล่านี้จึงถูกถ่ายทอดสู่ข้าวโพดและกักเก็บไว้ในซากโบราณคดีนานนับพันปี

นกเป็นประชากรหลักที่เป็นผู้ผลิต “กัวโน” (A)Sula variegata (Peruvian booby). (B) Pelecanus thagus (Peruvian pelican). (C)Leucocarbo bougainvilliorum (Guanay cormorant).

จากการศึกษา ก่อนปี ค.ศ. 1250 ค่าไนโตรเจนในพืชยังอยู่ในระดับปกติ แต่หลังปี ค.ศ. 1250 สังคมเปรูได้ก้าวข้ามจากการทำเกษตรแบบพึ่งพาธรรมชาติไปสู่ "เกษตรกรรมเชิงยุทธศาสตร์" มีการจัดระบบแรงงานเพื่อเดินทางไปขุดและขนย้ายมูลนกจากเกาะกลางทะเลกลับมายังไร่นาบนแผ่นดินใหญ่

เมื่ออาณาจักรอินคาขยายอำนาจเข้ามา พวกเขาไม่ได้ทำลายชาวชินชา แต่กลับยกย่องในฐานะ "พันธมิตรผู้มั่งคั่ง" เพราะอินคาต้องการข้าวโพดจำนวนมหาศาลเพื่อใช้ในพิธีกรรมและการหมักเบียร์ชิชา (Chicha) ซึ่งมูลนกทะเลคือหัวใจสำคัญที่ทำให้อินคาสามารถรักษาเสถียรภาพทางอาหารในภูมิภาคชายฝั่งได้

เกาะกัวโนเป็นพื้นที่จำกัดและเข้าถึงยาก การที่ชาวชินชาครอบครองทรัพยากรนี้หมายถึงการกุมอำนาจทางเศรษฐกิจและการเมืองที่เหนือกว่าชนเผ่าอื่น ๆ ในพื้นที่แห้งแล้ง นกทะเล คือ ผู้สร้างความรุ่งเรืองให้กับอารยธรรมเปรูโบราณ ความเชื่อมโยงระหว่างมหาสมุทรและแผ่นดินใหญ่ผ่านมูลนกทะเลคือรากฐานที่แท้จริงของอาณาจักรชินชาและอินคา

อ้างอิง

Bongers, J. L., et al. (2026). Seabirds shaped the expansion of pre-Inca society in Peru. PLOS ONE, 21(2), e0341263. doi: 10.1371/journal.pone.0341263.