นักวิจัยสร้างแผนที่โครงสร้างของ เส้นประสาทเวกัส (Vagus nerve) ได้ละเอียดที่สุดเป็นครั้งแรก ทลายกำแพงความซับซ้อนของโครงสร้างประสาทนับพันเส้น เพื่อปูทางสู่การรักษาด้วยการกระตุ้นไฟฟ้าที่แม่นยำและไร้ผลข้างเคียง

เส้นประสาทเวกัส (Vagus nerve) เปรียบเสมือนทางหลวงสายหลักที่คดเคี้ยวและทอดยาวผ่านร่างกายมนุษย์ ทำหน้าที่ส่งสัญญาณสื่อสารสองทางระหว่างสมองกับหัวใจ ปอด และระบบทางเดินอาหาร รวมถึงควบคุมระบบประสาทอัตโนมัติที่จำเป็นต่อชีวิต เช่น การหายใจ อัตราการเต้นของหัวใจ และการย่อยอาหาร

แม้ว่าวงการแพทย์จะนำเทคโนโลยีการกระตุ้นเส้นประสาทเวกัสด้วยกระแสไฟฟ้า (Vagus Nerve Stimulation) มาใช้รักษาโรคมานานหลายทศวรรษ แต่เนื่องจากโครงสร้างภายในของมันมีความซับซ้อนอย่างยิ่ง แพทย์จึงมักประสบปัญหาในการระบุตำแหน่งกระตุ้นที่แน่นอน
นพ. สตาฟรอส ซานอส (Stavros Zanos) แพทย์และนักวิทยาศาสตร์จากสถาบันวิจัยการแพทย์ไฟน์สไตน์ (Feinstein Institutes for Medical Research) ผู้นำโครงการวิจัยนี้ อธิบายถึงปัญหาดังกล่าวว่า "ที่ผ่านมาเราเพียงแค่วางขั้วไฟฟ้าลงบนเส้นประสาทเวกัส แล้วผลลัพธ์บางอย่างก็เกิดขึ้น แต่เรากลับไม่รู้เลยว่าทำไมมันถึงเกิดขึ้นในรูปแบบนั้น ๆ และเมื่อเราพยายามค้นหาคำตอบในตำราวิชาการ มันก็ไม่มีระบุไว้เลย" เพื่อไขปริศนานี้ ทีมวิจัยจึงได้ศึกษาตัวอย่างเส้นประสาทเวกัสซ้ายและขวาจากร่างอุทิศเพื่อการศึกษาจำนวน 30 ราย เพื่อสร้างแผนที่นำทางที่มีความละเอียดในระดับจุลภาคสำเร็จเป็นครั้งแรก ในการสร้างแผนที่ประวัติศาสตร์นี้ ทีมวิจัยได้บูรณาการเทคโนโลยีล้ำสมัยถึง 3 รูปแบบ ดังนี้

1.    การตรวจอัลตราซาวด์ (Ultrasound) เพื่อบันทึกโครงสร้างทางกายวิภาคพื้นฐานในขณะที่ยังอยู่ในร่างกาย
2.    การสแกนด้วยเอกซเรย์ความละเอียดสูง (Micro-CT) เพื่อแกะรอยเส้นใยประสาทและ "ฟาสซิเคิล" (Fascicles) หรือมัดเส้นใยประสาทขนาดเล็ก ที่แยกกิ่งก้านสาขาไปยังอวัยวะต่าง ๆ
3.    การตัดและย้อมสีเนื้อเยื่อระดับนาโน (Immunohistochemistry) โดยใช้แอนติบอดีเฉพาะทางเข้าไปจับกับโปรตีน เพื่อจำแนกชนิดของเส้นใยประสาทตามสารสื่อประสาทที่พวกมันใช้สื่อสาร
จากนั้น ทีมงานได้นำ ระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาช่วยวิเคราะห์และคัดกรองรูปภาพทั้งหมด เพื่อแยกแยะและจัดหมวดหมู่หน้าที่ของเส้นใยประสาทแต่ละเส้นอย่างเป็นระบบ ทำให้เราสามารถจำแนกได้อย่างชัดเจนว่า เส้นใยเส้นใดทำหน้าที่เป็นผู้รับสัญญาณ (Sensory fibers) ส่งข้อมูลจากอวัยวะกลับสู่สมอง และเส้นใดทำหน้าที่เป็นผู้สั่งการ (Motor fibers) คอยควบคุมการทำงานอัตโนมัติของกล้ามเนื้อ 

ความสำเร็จของแผนที่นำทางชุดนี้ได้รับความสนใจจากวงการวิทยาศาสตร์โลกอย่างมาก โดย ดร. จู ยอง ลี (Ju Young Lee) นักประสาทวิทยาจากสถาบันการแพทย์อัมสเตอร์ดัม ได้ให้ความเห็นว่า การทำแผนที่แบบบูรณาการหลายมิติเช่นนี้ ช่วยให้เราเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างโครงสร้างและการทำงานของระบบประสาทได้อย่างรอบด้านอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน แม้ทีมวิจัยจะพบว่า โครงสร้างของเส้นประสาทเวกัสในแต่ละบุคคลจะมีจุดกิ่งก้านที่แตกต่างกันไปบ้าง แต่ นพ. ซานอส ชี้ว่า แผนที่ฐานราก (Baseline map) นี้ จะเป็นกุญแจสำคัญที่ช่วยตอบคำถามทางการแพทย์ว่า ทำไมผู้ป่วยบางรายจึงตอบสนองต่อการกระตุ้นไฟฟ้าได้ดี ในขณะที่บางรายไม่ได้ผล ซึ่งน่าจะมีสาเหตุมาจากความแตกต่างของการจัดเรียงตัวของมัดเส้นประสาทเหล่านี้ในแต่ละบุคคล ปัจจุบัน ชุดข้อมูลแผนที่โครงสร้างเส้นประสาทเวกัสนี้ได้รับการเปิดเผยสู่สาธารณะออนไลน์ผ่านแพลตฟอร์ม SPARC ภายใต้โครงการของสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ (NIH) เพื่อให้นักวิจัยทั่วโลกสามารถเข้าถึงและนำไปพัฒนาเทคโนโลยีการรักษาต่อยอดได้ทันที โดยทีมวิจัยกำลังเร่งพัฒนาแผนที่แบบสามมิติที่สามารถโต้ตอบได้ (Interactive 3D Map) เพื่อให้เห็นเส้นทางระบบประสาทที่เชื่อมโยงกับอวัยวะได้สมบูรณ์แบบยิ่งขึ้น

การค้นพบครั้งสำคัญนี้ไม่เพียงช่วยเติมเต็มช่องว่างความรู้ทางกายวิภาคศาสตร์ที่ขาดหายไปนานนับศตวรรษ แต่ยังช่วยยกระดับการรักษาด้วยการกระตุ้นเส้นประสาท (Vagus Nerve Stimulation) ให้มีความแม่นยำเฉพาะเจาะจงมากขึ้น ลดผลข้างเคียงจากการกระตุ้นโดนเส้นประสาทข้างเคียง และปูทางสู่ การรักษาเฉพาะบุคคล (Personalized Therapy) ที่มีประสิทธิภาพสูงสำหรับผู้ป่วยโรคลมชัก โรคหลอดเลือดสมอง อาการปวดเรื้อรัง รวมถึงโรคกลุ่มอักเสบเรื้อรังในอนาคตได้อย่างแท้จริง
 

อ้างอิง

1.    Zanos, S., Jayaprakash, N., Khaled, Q., Nasrallah, Z., Barbe, M., Chen, F. L., miller, larry, Zanos, T., Levy, T. J., Vardhan, A., Cang, J., Toth, V., Coppa, K., Ben-Shalom, N., Song, W., Carpentiere, N., Kanavos, T., Birbas, E., Bahadir, S., & Saleknezhad, P. (2026). Human vagus nerve anatomical reconstruction using microCT immunohistochemistry and ultrasound - f011 [Dataset]. In SPARC REVA FEINSTEIN (Version 2). SPARC Portal. https://doi.org/10.26275/QCMB-KMBX

2.    MONA PATTERSON. (2026, August 3). Major highway of the human nervous system gets a complete road map. Science. Retrieved August 4, 2026 from www.sciencedaily.com/releases/2026/08/260802223431.htm 
 

อัปเดตข่าวเด่นวิทยาศาสตร์ประจำวันได้ที่ เว็บไซต์ Curiosity - Science News Today