นักวิทยาศาสตร์พบว่ากลิ่นเคมีที่เกิดจากจุลินทรีย์และสารไขมันบนผิวหนัง เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้บางคนดึงดูดยุงมากกว่าคนอื่น พร้อมเตือนว่าสภาพอากาศที่ร้อนขึ้นกำลังเพิ่มความเสี่ยงโรคจากยุงในหลายพื้นที่ทั่วโลก

ทีมนักวิจัยนานาชาตินำโดย ดร. ริคาร์ด อิกเนลล์ (Rickard Ignell) จากสวีเดน และ ดร. เฟรเดอริก ซิมาร์ด (Frédéric Simard) จากสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาแห่งฝรั่งเศส (IRD) ได้ค้นพบเบาะแสสำคัญที่อธิบายว่าทำไมยุงจึงเลือกกัดบางคนมากกว่าคนอื่น

ผลการศึกษาพบว่า ยุงลายสวน (Aedes aegypti) ซึ่งเป็นพาหะนำโรคไข้เลือดออกและไข้เหลือง ไม่ได้เลือกเหยื่อตามหมู่เลือดหรือสีผิวอย่างที่หลายคนเชื่อ แต่ใช้กลิ่นเฉพาะตัวที่เกิดจากสารเคมีบนผิวหนังมนุษย์เป็นตัวชี้นำหลัก โดยกลิ่นเหล่านี้เกิดจากการทำงานร่วมกันของจุลินทรีย์และสารต่าง ๆ บนผิวหนัง ซึ่งแต่ละคนมีองค์ประกอบแตกต่างกัน โดยมนุษย์สามารถปล่อยสารกลุ่มนี้ได้มากถึง 300 ถึง 1,000 ชนิด

นักวิจัยอธิบายว่า ยุงจะเริ่มค้นหาเหยื่อจากก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่มนุษย์หายใจออก ซึ่งสามารถตรวจจับได้จากระยะไกลหลายสิบเมตร และเมื่อบินเข้ามาในระยะ 10 เมตร ยุงจึงจะใช้ประสาทรับกลิ่นเพื่อวิเคราะห์สารเคมีเฉพาะตัวของแต่ละคน เมื่อเข้าใกล้มากขึ้น อุณหภูมิและความชื้นของร่างกายจะช่วยให้ยุงตัดสินใจเลือกลงจอดและกัดเหยื่อ

จากการวิเคราะห์ตัวอย่าง พบว่าสารเคมีชนิดหนึ่งที่ชื่อว่า 1-octen-3-ol หรือ Mushroom Alcohol มีความเกี่ยวข้องกับการดึงดูดยุงอย่างชัดเจน สารชนิดนี้เกิดจากการย่อยสลายของไขมันบนผิวหนัง และพบในปริมาณสูงกว่าปกติในกลุ่มคนที่ถูกยุงกัดบ่อย รวมถึงหญิงตั้งครรภ์ในช่วงไตรมาสที่ 2 นอกจากนี้ งานวิจัยอีกชิ้นที่ทำการทดสอบกับยุงก้นปล่อง (Anopheles) ยังพบว่าการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เช่น เบียร์ อาจเพิ่มความน่าสนใจต่อยุงได้มากขึ้นถึง 1.35 เท่า

การค้นพบครั้งนี้มีความสำคัญมากขึ้นในยุคที่โลกกำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เนื่องจากอุณหภูมิที่สูงขึ้นช่วยขยายพื้นที่อาศัยของยุงลายและยุงก้นปล่องไปยังพื้นที่ใหม่ ๆ ตัวอย่างเช่น ยุงลายเสือที่เป็นพาหะนำโรคชิคุนกุนยา ปัจจุบันได้ขยายอาณาเขตไปไกลถึงตอนเหนือของประเทศฝรั่งเศสแล้ว ส่งผลให้ความเสี่ยงของโรคที่มียุงเป็นพาหะเพิ่มสูงขึ้น

สำหรับประเทศไทย ซึ่งยังคงเผชิญการระบาดของโรคไข้เลือดออกและโรคชิคุนกุนยาเป็นประจำ ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้สวมเสื้อผ้าที่ปกปิดร่างกาย ใช้สารไล่ยุงหรือมุ้งป้องกันยุง รวมถึงหลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในช่วงที่มีการระบาด เพื่อลดปัจจัยที่อาจดึงดูดยุงให้เข้ามาใกล้ตัวมากขึ้น

ข้อมูลเพิ่มเติม
รู้หรือไม่ว่า ยุงไม่ได้หิวกระหายแค่เลือดมนุษย์เท่านั้น แต่น้ำหวานจากดอกไม้ถือเป็นแหล่งพลังงานสำคัญที่ขาดไม่ได้สำหรับการบิน การเอาชีวิตรอด และการสืบพันธุ์ โดยเฉพาะในช่วงที่ยุงเพิ่งโตเต็มวัย

งานวิจัยที่ศึกษาพฤติกรรมการหาน้ำหวาน (Nectar-seeking) ของยุงพบว่าดอกผกากรอง (Lantana camara) ซึ่งเป็นพืชที่พบและแพร่กระจายได้ทั่วไป เป็นหนึ่งในแหล่งอาหารโปรดที่ยุงก้นปล่อง (Anopheles) ซึ่งเป็นพาหะนำโรคมาลาเรียชื่นชอบเป็นพิเศษ

ความน่าทึ่งก็คือ ดอกผกากรองไม่ได้บานอยู่เฉยๆ แต่มันมีกลไกในการส่งสัญญาณเรียกยุงให้บินเข้าหา นักวิทยาศาสตร์พบว่าดอกไม้ชนิดนี้จะปล่อยสารประกอบอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) ออกมา โดยมีสารออกฤทธิ์ถึง 15 ชนิด (ส่วนใหญ่เป็นสารกลุ่มไอโซพรีนอยด์) ที่ไปกระตุ้นการทำงานของระบบประสาทรับกลิ่นของยุงโดยตรง ยิ่งไปกว่านั้น ดอกผกากรองยังมีการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ออกมาในระดับที่แตกต่างกันตามช่วงเวลา ซึ่งปริมาณของ CO2 จะแปรผันตรงกับปริมาณน้ำหวานที่ผลิตออกมา สิ่งนี้จึงเปรียบเสมือนป้ายไฟที่คอยบอกยุงว่าดอกไม้ดอกนี้มีน้ำหวานคุณภาพดีพร้อมเสิร์ฟแล้ว

ที่น่าประหลาดใจยิ่งกว่าคืออายุและประสบการณ์ของยุง มีผลต่อความสามารถในการดมกลิ่นเหล่านี้ งานวิจัยระบุว่า ยุงที่โตเต็มวัยหรือมีอายุมากขึ้น (เช่น ยุงที่ฟักตัวมาแล้ว 4 วัน) จะมีระบบประสาทรับกลิ่นที่พัฒนาจนไวต่อสารระเหยจากดอกผกากรองมากกว่ายุงที่เพิ่งเกิดใหม่ การทำงานร่วมกันระหว่างกลิ่นเฉพาะของดอกไม้และ CO2 นี้ จะช่วยกระตุ้นให้ยุงรุ่นเก๋าเหล่านี้พุ่งเป้าไปหาแหล่งอาหารได้อย่างแม่นยำและใช้เวลาบินหาน้อยลง ซึ่งนอกจากจะช่วยให้ยุงประหยัดพลังงานแล้ว ยังช่วยลดความเสี่ยงที่จะถูกนักล่าตามธรรมชาติจับกินระหว่างทางได้อีกด้วย ถือเป็นความลับทางวิวัฒนาการที่ซับซ้อนและแสดงให้เห็นว่ายุงเป็นสิ่งมีชีวิตที่ปรับตัวเก่งกว่าที่เราคิด
 

  
ยุงก้นปล่อง (Anopheles) ขณะดูดเลือด ซึ่งเป็นพฤติกรรมสำคัญในการแพร่กระจายเชื้อโรคสู่มนุษย์ ที่มาของภาพ Shutterstock

ยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) ขณะเกาะบนผิวหนังมนุษย์เพื่อหาเลือดเป็นอาหาร ที่มาของภาพ Shutterstock

อ้างอิง
1.    Isabelle Cortes, AFP. (2026, June 17). Scientists Reveal Why Mosquitoes Bite Some People More Than Others. Sciencealert. Retrieved June 21, 2026 from https://www.sciencealert.com/scientists-reveal-why-mosquitoes-bite-some-people-more-than-others
2.    Omondi, B.A., Wondwosen, B., Dawit, M. et al. Age-dependent perception of floral emissions and the role of CO2 in regulating nectar-seeking in mosquitoes. Sci Rep 16, 8484 (2026). https://doi.org/10.1038/s41598-026-42694-7