“แมงมุมลายตัวนั้น ฉันเห็นมันซมซานเหลือทน

วันหนึ่งมันถูกฝน ไหลหล่นจากบนหลังคา

พระอาทิตย์ส่องแสง น้ำแห้งเหือดไปลับตา

มันรีบไต่ขึ้นฝา หันหลังมาทำตาลุก...วาว!” 

ถ้าใครร้องใส่ทำนอง แปลว่าอายุผู้อ่านกับคนเขียนก็น่าจะใกล้กันค่ะ \(อิ__อิ)/ 

นอกจากแมงมุมที่ทำตาวาวใส่เราได้แล้ว หลายคนอาจเคยเห็นตาของสุนัขและแมวในเวลากลางคืนที่วาวออกมาเช่นกัน

ปรากฎการณ์นี้เกิดจากเนื้อเยื่อในลูกตาของสัตว์บางชนิดที่เรียกว่าทาเพทัม ลูซิดัม (Tapetum lucidum) เรียงตัวบริเวณด้านหลังของจอประสาทตา (Retina) มีหน้าที่สะท้อนแสงกลับไปยังจอประสาทตา ทำให้สามารถมองเห็นในภาวะแสงน้อยได้ดีขึ้น ซึ่งเนื้อเยื่อนี้มักพบในสัตว์ผู้ล่าที่หากินกลางคืน เช่น สุนัข แมว นกฮูก แมงมุมบางชนิด และฉลามค่ะ

นอกจากนี้ สัตว์มีกระดูกสันหลังยังมีการปรับตัวอีกหลายวิธีการเพื่อให้มองเห็นในที่มืดได้ชัดขึ้น  เช่น การมีอัตราส่วนของเซลล์รูปแท่ง (Rod cell) ที่ทำหน้าที่รับแสง มากกว่าเซลล์รูปกรวย (Cone cell) ที่ทำหน้าที่แยกสี สำหรับปลาและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก มักพบการเคลื่อนไหวของเซลล์รับแสงในจอประสาทตา (Retinomotor movement) ในภาวะแสงน้อยจะเคลื่อนตัวเซลล์รับแสงมาด้านหน้าของตาเพื่อให้รับแสงได้มากขึ้น เป็นต้น

ครั้งถัดไปลองสังเกตในที่มืดดูว่าเห็นอะไรวาว ๆ อาจจะเป็นตาของตัวอะไรที่หากินตอนกลางคืนก็ได้นะ

References:

Cobo, R., Navarro-Sempere, A., Segovia, Y., and García, M. 2025. Adaptations of the Vertebrate Retina to Low-Light Conditions: A Review. Anat Histol Embryol. 54(4):e70042. doi: 10.1111/ahe.70042. PMID: 40396371; PMCID: PMC12093289.

Land, M. F. and Nilsson, D-E. 2012. Animal eyes, second edition. Oxford University Press. 2nd Ed.