20 มีนาคม วันวิษุวัต วันที่โลกมีช่วงเวลากลางวันยาวนานเท่ากับกลางคืน

โลกของเราหมุนรอบตัวเองและโคจรรอบดวงอาทิตย์ ก่อให้เกิดปรากฎการณ์ขึ้นมากมาย แกนของโลกเอียงทำมุม 23.5 องศากับแนวดิ่งและโคจรเป็นวงรีรอบดวงอาทิตย์ การที่โลกโคจรรอบดวงอาทิตย์นี้เองที่ทำให้เกิดฤดูกาลที่แตกต่างกัน หากซีกโลกเหนือหันหน้าเข้าหาดวงอาทิตย์จะเกิดฤดูร้อนในซีกโลกเหนือและฤดูหนาวในซีกโลกใต้ ในทางกลับกันหากโลกโคจรไปยังตำแหน่งที่ซีกโลกใต้หันหน้าเข้าหาดวงอาทิตย์ ซีกโลกใต้จะเข้าสู่ฤดูร้อนและซีกโลกเหนือจะเข้าสู่ฤดูหนาว 

นอกจากการเอียงของโลกจะส่งผลต่อฤดูกาลแล้ว การเอียงของโลกก็ยังส่งผลต่อการเกิดกลางวันกลางคืนด้วยเช่นกัน หากเราลองสังเกตดูจะพบว่า ในประเทศไทยเมื่อถึงฤดูหนาวตำแหน่งดวงอาทิตย์จะค่อนไปทางทิศใต้และตกก่อนหกโมงเย็น รวมถึงมีช่วงกลางคืนที่ยาวกว่ากลางวัน นอกจากนี้จะมีช่วงหนึ่งในฤดูหนาวที่กลางคืนยาวกว่ากลางวันมากที่สุด วันนี้เรียกว่า วันเหมายัน (เห-มา-ยัน)

วันที่ 20 มีนาคม ตามปฏิทินของประเทศไทย จะเป็นวันที่ดวงอาทิตย์ตั้งฉากกับผิวโลกที่เส้นศุนย์สูตร นั่นหมายความว่าบริเวณเส้นศูนย์สูตรดวงอาทิตย์จะไม่เฉไปทางทิศเหนือและทิศใต้ เมื่อถึงเวลาเที่ยงตรงดวงอาทิตย์จะอยู่ในตำแหน่งที่ตรงกับศีรษะเราพอดี และเป็นวันที่มีช่วงกลางวันยาวเท่ากับกลางคืน เหตุการณ์นี้เรียกว่า วันวสันตวิษุวัต (March Equinox) หรือ วันราตรีเสมอภาค ซึ่งในซีกโลกเหนือจะนับเป็นวันแรกที่เข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิ

ในต่างประเทศมีการติดตามวันวิษุวัตในรูปแบบที่ต่างกันเป็นระยะเวลากว่าพันปี ในประเทศจีนมีประเพณีการตั้งไข่ที่เชื่อว่าวันวิษุวัตจะเป็นวันที่ตั้งไข่ได้ง่ายที่สุด โดยสืบสานประเพณีนี้มานานกว่า 4,000 ปี โดยเรียกว่า “วันชุนเฟิน” และยังมีอารยธรรมโบราณที่บอกเล่าถึงการพาดผ่านของดวงอาทิตย์โดยการใช้เงา ของพีระมิด หินสลัก และนาฬิกาแดดอีกด้วย

ปรากฎการณ์นี้จะเกิดได้เพียง 2 ครั้ง ใน 1 ปี คือช่วงเดือนมีนาคมและจะเกิดอีกครั้งเมื่อผ่านไป 6เดือน แต่ในเดือนกันยายนมีชื่อเรียกว่า “วันศารทวิษุวัต (Spring Equinox)” วันแรกของฤดูใบไม้ร่วงในซีกโลกเหนือ นี่คือหนึ่งในปรากฎการณ์ของโลกที่จะเกิดขึ้นในทุก ๆ ปี 

References:

National Geographic. 2019. จุดราตรีเสมอภาคคืออะไร แล้วเหตุใดจึงเกิดขึ้น?. กรุงเทพ (สืบค้นจาก https://ngthai.com/science/19798/what-is-an-equinox/ (ออนไลน์);วันที่ 12 มีนาคม 2563)

Vigdis Hocken and Aparna Kher. 2020. March Equinox - Equal Day and Night, Nearly (สืบค้นจาก https://www.timeanddate.com/calendar/march-equinox.html (ออนไลน์); วันที่ 12 มีนาคม 2563)