หากกล่าวถึง "ถ้ำนาคี" ของอุทยานแห่งชาติภูลังกา ฝั่งอำเภอบ้านแพง จังหวัดนครพนม ผู้คนส่วนใหญ่มักนึกถึงหินเกล็ดนาคาและมนต์ขลังแห่งดินแดนพญานาค และยังมีอีกหนึ่งสถานที่ที่ทุกคนต่างต้องไปให้ถึงสักครั้ง คือ "บ่อชุบตัว" ซึ่งเป็นบริเวณที่มีมนต์ขลังและตำนาน ว่าสายน้ำจะนำพามาซึ่งการกำเนิดใหม่

ตามความเชื่อและตำนานท้องถิ่นของเทือกเขาภูลังกา "บ่อชุบตัว" ไม่ใช่เพียงแอ่งน้ำธรรมดา แต่ถูกเล่าขานว่าเป็นสระอโนดาตจำลองในเมืองบาดาล เป็นสถานที่ที่เหล่านาคราชและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ใช้สรงน้ำเพื่อชำระล้างมลทิน ฟื้นฟูกำลัง และชุบวิญญาณให้บริสุทธิ์ ผู้ศรัทธาหลายคนจึงเชื่อว่า การได้มาเยือน ล้างหน้า ล้างมือ หรือกวักน้ำจากบ่อชุบตัวขึ้นลูบศีรษะ จะช่วยประทานพรให้เกิดความร่มเย็นเป็นสุข ขจัดปัดเป่าสิ่งไม่ดีออกไปจากชีวิต ถือเป็นการเริ่มต้นสิ่งใหม่ในชีวิต

และความศักดิ์สิทธิ์ที่นี่ ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของจิตวิญญาณเท่านั้น แต่ยังถูกยืนยันด้วยหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จากการลงพื้นที่ปฏิบัติงานภาคสนามใน โครงการสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพ เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้สู่ชุมชน ส่งเสริมการท่องเที่ยว เศรษฐกิจสร้างสรรค์ ต่อยอดสู่หลักสูตรท้องถิ่นศึกษาและอนุรักษ์อย่างยั่งยืน ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติภูลังกา (จ.นครพนม) และภูวัว (จ.บึงกาฬ) เมื่อช่วงต้นเดือนกันยายน 2569 ที่ผ่านมา ทีมวิจัยได้ทำการตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำทางกายภาพ ณ บ่อชุบตัวแห่งนี้

ผลการตรวจวัดค่าออกซิเจนที่ละลายในน้ำ (Dissolved Oxygen: DO) พบว่ามีค่าเฉลี่ยสูงถึง 7.88 มิลลิกรัมต่อลิตร (mg/L) ซึ่งตามมาตรฐานคุณภาพน้ำผิวดิน กำหนดไว้ว่าน้ำธรรมชาติที่มีค่า DO ตั้งแต่ 6.0 mg/L ขึ้นไป จัดว่าเป็นน้ำที่มีคุณภาพดีมาก (น้ำประเภทที่ 2 เหมาะแก่การอนุรักษ์สัตว์น้ำและการประมง) สาเหตุที่ค่า DO สูงเช่นนี้ เกิดจากการที่น้ำไหลซึมผ่านชั้นหินทรายสูงต่ำตามลาดเขาภูลังกา ละอองน้ำและสายน้ำที่ลัดเลาะผ่านโขดหินได้สัมผัสกับอากาศอย่างต่อเนื่อง จึงเกิดกระบวนการเติมออกซิเจนตามธรรมชาติ ซึ่งสอดคล้องกับหลักนิเวศวิทยาแหล่งน้ำ (Wetzel, 2001)

การพบว่า "บ่อชุบตัว" มีค่าออกซิเจนละลายน้ำอยู่ในระดับสูง ไม่เพียงแต่สะท้อนถึงมนต์ขลังตามตำนานที่เชื่อว่าน้ำนี้ช่วยฟื้นฟูพลังชีวิต (เพราะน้ำที่มี DO สูงย่อมสร้างความรู้สึกสดชื่นเป็นพิเศษเมื่อสัมผัส) ข้อมูลจากการสำรวจนี้ จะถูกนำไปต่อยอดสู่การสร้าง หลักสูตรท้องถิ่นศึกษา เพื่อให้เยาวชนและชุมชนรอบอุทยานแห่งชาติภูลังกา ได้ภาคภูมิใจและร่วมกันอนุรักษ์ เพราะน้ำที่บริสุทธิ์เช่นนี้ คือหัวใจของเศรษฐกิจสร้างสรรค์และการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์อย่างยั่งยืน

References:

Wetzel, R. G. (2001). Limnology: Lake and River Ecosystems (3rd ed.). Academic Press.

กรมควบคุมมลพิษ. (2537). ประกาศคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ฉบับที่ 8 (พ.ศ. 2537) เรื่อง กำหนดมาตรฐานคุณภาพน้ำผิวดิน. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 111 ตอนที่ 16 ง วันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2537.