อุบัติเหตุในห้องปฏิบัติการนำไปสู่การค้นพบกลไกการเอาตัวรอดจากน้ำท่วมขังของนางพญาผึ้ง Bumblebee ที่กำลังจำศีล

ทีมนักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัย Ottawa แคนาดา ค้นพบความสามารถอันน่าเหลือเชื่อของนางพญาผึ้งบัมเบิลบีตะวันออก (Bombus impatiens) ที่สามารถรอดชีวิตจากการถูกน้ำท่วมขังมิดตัวนานกว่า 1 สัปดาห์ โดยใช้การผสมผสานระหว่างการหายใจใต้น้ำและการปรับระบบเผาผลาญพลังงานเข้าสู่สภาวะจำศีลขั้นสูงสุด ซึ่งเป็นผลงานตีพิมพ์ในวารสาร Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences เดือนมีนาคม 2026

โดยปกติแล้ว แมลงบกขนาดใหญ่มักจะจมน้ำตายในเวลาอันรวดเร็ว แต่สำหรับนางพญาผึ้งบัมเบิลบีที่กำลังจำศีลในโพรงดิน หากพื้นที่นั้นเกิดน้ำท่วมก็อาจจมอยู่ใต้น้ำได้ นักวิจัยค้นพบว่า พวกมันมีการปรับตัวที่พิเศษ มีการแลกเปลี่ยนก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์และออกซิเจนอย่างต่อเนื่องแม้ตัวจะจมน้ำ ซึ่งคาดว่าพวกมันอาจกักเก็บฟองอากาศขนาดเล็กไว้ตามขนที่กันน้ำ (Hydrofuge hairs) ซึ่งทำหน้าที่คล้ายเหงือกเทียมในการดึงออกซิเจนจากน้ำ และเมื่อออกซิเจนมีจำกัด ร่างกายจะเปลี่ยนการเผาผลาญเป็นแบบไม่ใช้ออกซิเจน (Anaerobic Metabolism) โดยใช้พลังงานสำรองและผลิตกรดแลกติกเพิ่มขึ้น ซึ่งเป็นกลไกที่ช่วยให้เซลล์อยู่รอดได้นานขึ้น และอาจเข้าสู่ภาวะลดการเผาผลาญขั้นรุนแรง ในช่วงจำศีล อัตราการใช้พลังงานของผึ้งจะลดลงต่ำกว่าปกติถึง 95% ทำให้ความต้องการออกซิเจนน้อยลงมากจนสามารถอยู่รอดได้ในสภาวะวิกฤต 

การค้นพบนี้เริ่มต้นเมื่อนักชีววิทยา Sabrina Rondeau พบหลอดทดลองบรรจุนางพญาผึ้งมีน้ำท่วมจากอุบัติเหตุในห้องปฏิบัติการ แต่ผึ้งเหล่านั้นกลับรอดชีวิตมาได้อย่างปาฏิหาริย์ นำไปสู่การทดสอบอย่างเป็นระบบโดยการนำผึ้งใส่ในหลอดทดลองที่เติมน้ำอุณหภูมิ 4 องศาเซลเซียส และปล่อยให้อยู่ใต้น้ำเป็นเวลา 8 วัน ผลปรากฏว่า ผึ้งส่วนใหญ่สามารถฟื้นตัวและกลับมาหายใจในอัตราปกติได้ภายในหนึ่งสัปดาห์หลังจากขึ้นจากน้ำ โดยทีมวิจัยใช้เทคโนโลยีการวัดก๊าซที่มีความแม่นยำสูง และเซนเซอร์วัดออกซิเจนด้วยแสง เพื่อตรวจจับการหายใจที่แผ่วเบามากของผึ้ง 
 

ในยุคที่มีการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) อาจทำให้ฝนตกหนักและเกิดเหตุการณ์น้ำท่วมฉับพลันเพิ่มมากขึ้น นักวิจัยจึงตั้งคำถามต่อไปว่า “ผึ้งเหล่านี้จะทนต่อการถูกน้ำท่วมซ้ำ ๆ ได้กี่ครั้ง” นางพญาผึ้งต้องจำศีลนานหลายเดือน ซึ่งต้องใช้พลังงานสะสม หากการจมน้ำหลายครั้งทำให้พลังงานลดลง ก็อาจมีจุดหนึ่งที่พวกมันไม่สามารถฟื้นตัวได้อีก และส่งผลกระทบต่อประชากรผึ้งซึ่งเป็นผู้ช่วยผสมเกสรที่สำคัญของโลก

อ้างอิง

https://www.sciencenews.org/article/bumblebee-queens-breathe-underwater

Charles-A. Darveau, Sabrina Rondeau, Skyelar L. Rojas; Diapausing bumble bee queens avoid drowning by using underwater respiration, anaerobic metabolism and profound metabolic depression. Proc Biol Sci 1 March 2026; 293 (2066): 20253141.