งานวิจัยชี้ผึ้งงานสามารถประเมินความมั่นใจของข้อมูลที่ตนมี หากข้อมูลได้รับการยืนยันว่าเป็นจริง จะเพิ่มรอบการเต้นส่ายก้นอย่างกระตือรือร้นเพื่อระดมพล ขณะที่หากไร้ข้อมูลยืนยันจะลดความพยายามลง กลไกธรรมชาติช่วยป้องกันรังไม่ให้เสียแรงกับข่าวสารที่ไม่แน่นอน
รายงานวิจัยจากวารสาร Behavioral Ecology and Sociobiology ซึ่งได้รับการตีพิมพ์และรายงานบทความใน Scientific American ฉบับเดือนพฤศจิกายน 2569 เปิดเผยมิติใหม่ของพฤติกรรมสัตว์ เมื่อผึ้งมีกลไกกลั่นกรองข้อมูลที่ผิดพลาด (Misinformation) ผ่านการปรับระดับความเข้มข้นของการเต้นรำ
โดยปกติ ผึ้งงานจะใช้การเต้นส่ายก้นเป็นรูปเลขแปด หรือ Waggle Dance เพื่อบอกทิศทางและระยะทางของดงดอกไม้แก่เพื่อนร่วมรัง ทีมนักนิเวศวิทยาเชิงพฤติกรรมนำโดย Karmi Oxman จาก Hebrew University of Jerusalem ได้ทดลองให้ผึ้งเป้าหมายเข้าถึงเครื่องให้น้ำหวาน และจำลอง 3 สถานการณ์ ได้แก่ กลุ่มจริงใจ (Honest) ที่เพื่อนตามไปแล้วเจอน้ำหวานจริง กลุ่มลวง (Liar) ที่เพื่อนบินตามไปแต่เจอเครื่องให้อาหารว่างเปล่า และกลุ่มที่ไม่ได้รับการยืนยัน (Unverified) โดยดักจับเพื่อนร่วมรังไว้ทั้งหมดไม่ให้บินกลับมารายงานผล
ผลการศึกษาพบว่า เมื่อย้ายแหล่งอาหารไปยังจุดใหม่ ผึ้งในกลุ่ม Honest ที่ได้รับสัญญาณยืนยันว่าข้อมูลของตนเป็นจริง จะเพิ่มรอบการเต้นส่ายก้นถี่และนานขึ้นอย่างมีนัยสำคัญเพื่อชวนเพื่อนร่วมรังออกไปหาอาหาร ในทางตรงกันข้าม ผึ้งในกลุ่มที่ไม่ได้รับการยืนยันผล (Unverified) จะลดความพยายามในการระดมพลลง ขณะที่ผึ้งในกลุ่มลวง (Liar) ยังคงมีรอบการเต้นสม่ำเสมอแต่ไม่มีการเพิ่มระดับการกระตุ้น
การค้นพบนี้ชี้ให้เห็นว่า ผึ้งมีความสามารถในการประเมินความน่าเชื่อถือในสัญญาณของตนเอง และไม่ได้มีพฤติกรรมตอบสนองตามสัญชาตญาณแบบหุ่นยนต์ไร้ความคิด โดยระบบสังคมของผึ้งจะคอยขยายสัญญาณข้อมูลที่เป็นประโยชน์และลดทอนความสำคัญของข้อมูลที่ไม่แน่นอนลง ซึ่งความเข้าใจด้านการสื่อสารอันซับซ้อนนี้ช่วยเปิดมุมมองใหม่ในการศึกษาสติปัญญาของแมลงสังคมและการอนุรักษ์แมลงผสมเกสรต่อไป รวมถึงภาคการเกษตรของไทย ให้คงอยู่อย่างยั่งยืนท่ามกลางสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลง
(A) แผนผังพื้นที่คณะเกษตรศาสตร์ อาหาร และสิ่งแวดล้อม โรเบิร์ต เอช. สมิธ (Robert H. Smith Faculty of Agriculture, Food and Environment) ณ เมืองเรโฮโวต ประเทศอิสราเอล ซึ่งเป็นสถานที่ดำเนินการทดลอง รังผึ้งสังเกตการณ์ถูกติดตั้งไว้ภายในห้องปิดที่ควบคุมอุณหภูมิ โดยมีตำแหน่งติดตั้งเครื่องให้อาหาร 2 จุด ห่างจากรังผึ้งเป็นระยะทาง 150 เมตร และทำมุมแยกจากกัน 60 องศา ในช่วงขั้นตอนการเรียนรู้ เครื่องให้อาหารสำหรับการทดลองจะถูกวางไว้ที่จุดใดจุดหนึ่ง ระหว่างบริเวณใกล้ประตูทางเข้าหรือข้างห้องสมุดของวิทยาเขต จากนั้นจะสลับไปยังตำแหน่งตรงข้ามในช่วงขั้นตอนการทดสอบ ทั้งนี้ สัญลักษณ์รูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าแทนอาคารชั้นเดียว
(B) ขั้นตอนการเรียนรู้ในช่วงเริ่มต้นของการทดลองแต่ละวัน ผึ้งเป้าหมายจำนวน 1 ตัว จะได้รับการฝึกให้บินไปยังตำแหน่ง A โดยผึ้งเป้าหมายจะได้รับสารละลายซูโครส (น้ำตาล) ในเครื่องให้อาหารได้อย่างเต็มที่ตลอดเวลา (สัญลักษณ์รูปดาว) จากนั้นผึ้งเป้าหมายจะถูกกำหนดให้อยู่ใน 1 จาก 3 เงื่อนไขการทดลอง ซึ่งจะส่งผลต่อพฤติกรรมของผึ้งผู้ตาม
• กลุ่มการทดลองข้อมูลจริง (Honest treatment - สีเขียว) ผึ้งผู้ตามทั้งหมดที่บินตามมาถึงเครื่องให้อาหารจะได้รับน้ำหวานตรงตามที่ได้รับการสื่อสารไว้จริง (เครื่องให้อาหารเต็มไปด้วยน้ำหวาน)
• กลุ่มการทดลองข้อมูลเท็จ (Liar treatment - สีแดง) ผึ้งเป้าหมายจะทำการสื่อสารบอกพิกัดเครื่องให้อาหารซ้ำๆ แต่เป็นแหล่งอาหารที่มีให้เฉพาะตัวมันเองเท่านั้น ส่วนผึ้งตัวอื่นที่ตามมาจะพบเพียงเครื่องให้อาหารที่ว่างเปล่า
• กลุ่มการทดลองไม่ยืนยันข้อมูล (Unverified experiments - สีน้ำเงิน) ผึ้งผู้ตามทุกตัวที่บินมาถึงเครื่องให้อาหารตามพิกัดที่ผึ้งเป้าหมายสื่อสาร จะถูกดักจับไว้ตลอดช่วงการทดลองที่เหลือ เพื่อตัดการส่งสัญญาณสะท้อนกลับ (Feedback) ไปยังรัง
(หมายเหตุสัญลักษณ์: ผึ้งนักเต้นสื่อสารแทนด้วยสัญลักษณ์รูปดาว และผึ้งผู้ตามแทนด้วยตัวเลข)
(C) ขั้นตอนการทดสอบภายในวันเดียวกัน หลังจากผึ้งเป้าหมายเต้นส่ายก้นสื่อสารครบ 5 รอบ จะถูกย้ายไปยังตำแหน่ง B เพื่อเข้าสู่ขั้นตอนการทดสอบ และปล่อยให้เต้นสื่อสารเพิ่มเติมอีก 5 รอบก่อนจะถูกดักจับ โดยผึ้งผู้ตามทั้งหมดจะถูกจับตัวในเวลาต่อมาภายในระยะเวลาไม่เกิน 1 ชั่วโมง
หมายเหตุ แผนภาพนี้แสดงการออกแบบการทดลองเพื่อพิสูจน์ว่า ผึ้งไม่ได้เต้นส่ายก้น (Waggle dance) แบบกลไกอัตโนมัติ แต่มีการประเมินระดับความมั่นใจในข้อมูลของตนเอง โดยหากสัญญาณที่ส่งไปได้รับการยืนยันผลตอบรับว่าถูกต้อง ผึ้งจะเพิ่มความพยายามในการเต้นสื่อสารเพื่อระดมพล แต่หากข้อมูลนั้นไม่ได้รับการยืนยันหรือเป็นข้อมูลหลอก มันจะลดความเข้มข้นของการเต้นลงเพื่อลดการส่งต่อความผิดพลาดแก่รัง
ที่มาภาพ: https://doi.org/10.1007/s00265-026-03744-2
อ้างอิง
Marta Hill. Honeybees deemphasize potential ‘misinformation’ in their waggle dances [Online]. 2026. แหล่งที่มา: Scientific American (Vol. 335 No. 4, p. 20, DOI: 10.1038/scientificamerican112026-4pVt2Z5dQXluxIOJ8xMxdC) [11 พฤศจิกายน 2569]
Oxman, K.L., Feinerman, O. & Shafir, S. Honey bees increase recruitment effort when dance information is honest. Behav Ecol Sociobiol 80, 73 (2026). https://doi.org/10.1007/s00265-026-03744-2
