ณ หาดทรายเกาะแสมสาร บ่ายแก่ๆ อากาศดี วันฟ้าใสจัด

“อ้าว?! พวกหนูไม่ได้หมายถึงหญ้าทะเลหรอ”

“It’s a sea glass, teacher! Not seagrass!”

หลังจากนั้น 1 ในกลุ่มเด็กผู้หญิงวัยประถมที่จับกลุ่มกระซิบกันก็ค่อยๆแบมือให้เห็นเศษแก้วชิ้นจิ๋วไม่เกินเส้นผ่านศูนย์กลางเหรียญบาท สีขาวขุ่นไร้ขอบแหลมคมแตกต่างจากเศษแก้วทั่วไป และนี่คือจุดเริ่มต้นของการสร้างคอลเล็คชั่น sea glass ของเรา นอกเหนือจากคอลเล็คชั่น seagrass (หญ้าทะเล) และ seaweed (สาหร่ายทะเล) ที่เป็นงานประจำ

Sea glass ซึ่งต่อไปนี้เราขอเรียกว่า “มณีสมุทร” คือ เศษแก้วที่ถูกคลื่นลมซัดจนกลมมนและขุ่นมัว พบตามหาดทรายหรือหาดหิน หากชายหาดนั้นมีมณีสมุทรจำนวนมากก็จะถูกเรียกว่าหาดทรายแก้วหรือ glass beach อย่างเช่น Fort Bragg Sea Glass Beach ในแคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศไทยไม่มีหาดทรายแก้วแต่สามารถพบเจอมณีสมุทรได้บ้างโดยเฉพาะในพื้นที่ Eastern Seaboard อย่างชลบุรีและระยอง อย่างในมือเรา ก็ได้มาจากระยอง ที่อาจจะเป็นตัวอย่างมณีสมุทรที่ไม่ดีนักเพราะถึงแม้จะขุ่นมัวได้ที่แล้ว แต่ขนาดใหญ่เกินไปนิดและยังกลมมนไม่พอ

“Formed from man-made, refined by the seas” ถึงแม้จะดูสวยงามและแปลกตาแต่ที่มากลับน่าเศร้า ในขณะที่อัญมณีทั่วไปกำเนิดจากหินแร่ตามธรรมชาติ ก่อนจะถูกขัดเกลาให้สวยงามอย่างตั้งใจและถูกประเมินราคาโดยมนุษย์ แต่มณีสมุทรกำเนิดจากความไม่ใส่ใจสิ่งแวดล้อมของมนุษย์ เป็นอัญมณีที่มีที่มาจากขยะภาชนะเครื่องแก้วเครื่องครัวที่แตกหักไม่เป็นที่ต้องการอีกต่อไป แม้กระทั่งขวดเบียร์หลังปาร์ตี้วันเกิดแบบสุดเหวี่ยงของใครสักคน ถูกทิ้งขว้างลงทะเลผนวกกับการจัดการขยะที่ไร้ประสิทธิภาพ ก่อนจะถูกขัดเกลาทีละเล็กทีละน้อยโดยคลื่นลมและเม็ดทรายเป็นเวลานาน อาจมากกว่า 5-10 ปี

มณีสมุทรจึงเป็นหลักฐานสะท้อนการเพิกเฉยต่อสิ่งแวดล้อมของมนุษย์และมักจะพบมณีสมุทรตามหาดที่อยู่ในพื้นที่ท่องเที่ยว ชุมชนและเขตอุตสาหกรรมขนาดใหญ่

มณีสมุทรมีหลากสี (เช่นเดียวกับอัญมณี) ขึ้นกับที่มาของเศษแก้ว มณีสมุทรที่พบมากในไทยคือ สีขาวจากขวดโซดาหรือขวดแก้วทั่วไป สีน้ำตาลจากขวดเบียร์เจ้าดังหรือขวดสีชาป้องกันแสง และสีเขียวจากขวดยาหรือขวดเบียร์อีกเจ้า อาจพบมณีสมุทรสีน้ำเงินและสีอื่นบ้างแต่โอกาสไม่มากนักเพราะหายากขึ้นทุกที ๆ มณีสมุทรจึงดึงดูดใจนักสะสม หรือจะเป็นข่าวดีที่มนุษย์ใส่ใจสิ่งแวดล้อมมากขึ้น การจัดการขยะมีประสิทธิภาพมากขึ้น? ก็อาจจะจริงและพอมีความหวังอยู่บ้าง

ท้ายที่สุดพวกเราจัดการสิ่งแวดล้อมแบบไหน พวกเราก็จะได้สิ่งแวดล้อมกลับมาแบบนั้น แต่อีกเหตุผลที่ตรงไปตรงมาไม่แพ้กันก็คือปัจจุบันภาชนะขวดแก้วถูกแทนที่ด้วยภาชนะที่ทำจากวัสดุสังเคราะห์น้ำหนักเบาที่ยืดหยุ่นและขึ้นรูปเป็นทรงได้อย่างใจ “พลาสติก” ไงล่ะ