หากกล้องโทรทรรศน์เป็นเครื่องมือที่ทำให้มนุษย์ทำความรู้จักกับดาวดวงอื่นและตระหนักว่าแท้จริงแล้วโลกเราเป็นเพียงดาวเคราะห์ดวงเล็กในจักรวาลที่กว้างใหญ่ กล้องจุลทรรศน์ก็เป็นเครื่องมือที่ทำให้มนุษย์รู้จักกับเพื่อนตัวจิ๋วนับร้อยจากน้ำเพียงหยดเดียวและตระหนักว่าในบางมุมโลกเราก็กว้างใหญ่เหมือนกันนะ

เดสมิดส์ เป็นอีก 1 กลุ่มเพื่อนตัวจิ๋ว เป็นรักแรกพบของนักธรรมชาติวิทยาหลายคนที่มีกล้องจุลทรรศน์เป็นเครื่องมือทำมาหากิน นักธรรมชาติวิทยาที่หลงไหลเส้นสายที่สวยงาม รูปทรงเรขาคณิตที่เรียงตัวเป็นระเบียบอย่าง “วิจิตรบรรจง” และมีสมมาตรที่แปลกตาราวกับสิ่งมีชีวิตจากนอกโลก

เดสมิดส์ (Desmids) คือ แพลงก์ตอนพืชหรือสาหร่ายน้ำจืดขนาดเล็กกลุ่มสาหร่ายสีเขียวไฟลัม Charophyta วงศ์ Desmidiales ที่มีสมาชิกเกือบ 4000 ชนิด ลักษณะเด่นของเดสมิดส์คือแต่ละเซลล์เดี่ยวประกอบด้วยเซมิเซลล์ (semi-cells) ที่อยู่คู่กันแบบสมมาตร เชื่อมยึดกันจนเกิดเป็นรอยคอด ผนังเซลล์ของแต่ละเซมิเซลล์ที่เรียงตัวอย่างปราณีตบวกกับคลอโรพลาสต์สีเขียวสดใสแผ่เต็มเซลล์นี่เองที่ดึงความสนใจของผู้พบเห็น เดสมิดส์มีทั้งชนิดที่เป็นเซลล์เดี่ยวล่องลอยอย่างอิสระและชนิดที่เรียงต่อกันเป็นสายที่ขาดจากกันได้ง่าย โดยที่ Desmids มาจากคำว่า desmos+eidos ที่รวมแล้วแปลว่า chain หรือ bond forming

หากคุณอยากพบเจอเดสมิดส์ เตรียมกล้องจุลทรรศน์ให้พร้อม สุ่มหยดน้ำจากแหล่งน้ำจืดใกล้บ้านที่คุณแน่ใจว่าเป็นแหล่งน้ำนิ่งตามธรรมชาติคุณภาพดีหรือแหล่งน้ำที่มีสารอาหารน้อย (oligotrophic water bodies)

มาซักซ้อมและทำความรู้จักกับบางสกุลของเดสมิดส์ แพลงก์ตอนวิจิตรกัน เริ่มเลยนะ

𝘊𝘭𝘰𝘴𝘵𝘦𝘳𝘪𝘶𝘮 เดสมิดส์รูปพระจันทร์เสี้ยวสีเขียวที่ล่องลอยอย่างอิสระ เซลล์เดี่ยวประกอบด้วย 2 เซมิเซลล์ ไม่มีรอยคอด เซลล์ยาวโค้งงอปลายเรียว ส่วนที่กว้างที่สุดของเซลล์คือจุดที่เซมิเซลล์เชื่อมต่อกันขนาดประมาณ 10 ไมครอน ผนังเซลล์ส่วนมากเรียบหรืออาจมีลวดลายบ้างเล็กน้อย

𝘗𝘭𝘦𝘶𝘳𝘰𝘵𝘢𝘦𝘯𝘪𝘶𝘮 เดสมิดส์รูปกระสวยอวกาศสีเขียวที่ล่องลอยอย่างอิสระ เซลล์เดี่ยวประกอบด้วย 2 เซมิเซลล์ รอยคอดตรงกลางกว้าง 10-40 ไมครอน จุดที่ถัดจากเซมิเซลล์เชื่อมกันโป่งพองเล็กน้อย ผนังเซลล์เรียบ เป็นคลื่น หรือเป็นหนาม ปลายเซลล์ทั้งสองด้านตัดตรงหรือโค้งงอ

𝘚𝘵𝘢𝘶𝘳𝘢𝘴𝘵𝘳𝘶𝘮 เดสมิดส์ที่มีสมมาตรแบบรัศมี เหมือนดวงดาวสีเขียวที่ล่องลอยอย่างอิสระ เซลล์เดี่ยวมีรอยคอดตรงกลางระหว่าง 2 เซมิเซลล์กว้าง 3-10 ไมครอน เมื่อมองจากด้านบน เซมิเซลล์มีรูปทรงแบบรูปไข่ สามเหลี่ยม สี่เหลี่ยมคางหมู ปลายมนหรือมุมแหลม มีหนามหรือไม่มีหนาม ผนังเซลล์เรียบ มีรู มีหนาม หรือมีซี่เล็กๆเรียงอยู่แบบสมมาตร

𝘟𝘢𝘯𝘵𝘩𝘪𝘥𝘪𝘶𝘮 เดสมิดส์รูปมนุษย์ต่างดาวที่ล่องลอยอย่างอิสระ ลักษณะเด่นคือรอยคอดลึกกว้างประมาณ 10 ไมครอน เซลล์ด้านข้างแบน เซมิเซลล์เป็นรูปไข่จนถึงหกเหลี่ยม หรือหลายเหลี่ยม มักมีปลายยอดแบนและมีหนามคู่

*บทความนี้เป็นผลจากการปฏิบัติงานภาคสนามภายใต้โครงการ พรรณพฤกษชาติในพื้นที่อุทยานแห่งชาติภูลังกาและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูวัว*

References:

ยุวดี พีรพรไพศาล. 2556. สาหร่ายน้ำจืดแห่งประเทศในประเทศไทย. ห้องปฏิบัติการวิจัยสาหร่ายประยุกต์ สาขาวิชาจุลชีววิทยา ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. 434 หน้า.

[Order Desmidiales] https://www.algaebase.org/

[Desmids] http://www.microscopy-uk.org.uk/