การค้นพบจุลินทรีย์ในถ้ำเลชูกิลลาที่ถูกตัดขาดจากโลกภายนอก เผยความลับการดื้อยาที่มีมานานหลายล้านปี พร้อมส่งต่อแรงบันดาลใจในการพัฒนาปฏิชีวนะรุ่นใหม่เพื่อต่อสู้กับเชื้อดื้อยาซึ่งเป็นปัญหาระดับโลก

ท่ามกลางวิกฤตสุขภาพระดับโลกจากการแพร่ระบาดของ "ซูเปอร์บั๊ก" (Superbugs) หรือการเกิดขึ้นของแบคทีเรียดื้อยาปฏิชีวนะ ซึ่งเป็นสาเหตุการเสียชีวิตของผู้คนกว่า 1.14 ล้านคนในปี 2021 และคาดว่าจะมียอดสะสมสูงถึง 39 ล้านคนในช่วงปี 2025-2050 ทีมนักวิจัยได้ค้นพบความหวังใหม่จากสถานที่ที่เหลือเชื่อที่สุดแห่งหนึ่งของโลก นั่นคือ ถ้ำเลชูกิลลา (Lechuguilla Cave) ในรัฐนิวเม็กซิโก สหรัฐฯ ซึ่งลึกจากพื้นดินถึง 489 เมตร และแยกตัวจากสภาพแวดล้อมผิวโลกมาเป็นเวลานาน

จากการสำรวจพบว่า แม้ในสภาพแวดล้อมที่มืดมิดและขาดแคลนอาหาร แบคทีเรียโบราณเหล่านี้กลับมีการวิวัฒนาการที่น่าทึ่งเพื่อความอยู่รอด บางชนิดดำรงชีวิตด้วยการกินกันเอง หรือบางชนิดใช้พลังงานจากปฏิกิริยาเคมีของแร่ธาตุจากหิน ที่น่าตกใจ คือ แบคทีเรียเหล่านี้มีความสามารถในการดื้อต่อยาปฏิชีวนะส่วนใหญ่ที่มนุษย์ใช้ในปัจจุบัน ทั้งที่พวกมันไม่เคยสัมผัสกับมนุษย์หรือยาปฏิชีวนะสังเคราะห์มาก่อนเลย ตัวอย่างเช่น แบคทีเรียสายพันธุ์ Paenibacillus sp LC231 พบว่าสามารถดื้อต่อยาปฏิชีวนะถึง 26 ชนิดจาก 40 ชนิดที่ทดสอบ รวมถึงแดปโตไมซิน (Daptomycin) ซึ่งเป็นยาทางเลือกสุดท้ายในทางการแพทย์สมัยใหม่

ศาสตราจารย์เจอราร์ด ไรท์ และศาสตราจารย์เฮเซล บาร์ตัน ผู้เชี่ยวชาญด้านจุลชีววิทยาและธรณีวิทยา อธิบายว่าการค้นพบนี้พิสูจน์ให้เห็นว่า การดื้อยาเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ทางธรรมชาติของจุลินทรีย์ เนื่องจากแบคทีเรียและเชื้อราต้องทำ "สงครามจุลินทรีย์" เพื่อแย่งชิงทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัดมานานนับพันล้านปี พวกมันจึงสร้างทั้งยาปฏิชีวนะและกลไกป้องกันตนเองขึ้นมานานก่อนที่มนุษย์จะเริ่มใช้ยาปฏิชีวนะเสียอีก

ความลับของแบคทีเรียในถ้ำลึกนี้กำลังถูกเปลี่ยนให้เป็นอาวุธในการรักษา โดย ดร.เนาวรัตน์ ชีพธรรม นักจุลชีววิทยาชาวไทย ได้ร่วมศึกษาวิจัยและพบจุลินทรีย์หลายชนิดในถ้ำที่สามารถผลิตสารประกอบต้านจุลินทรีย์ใหม่ ๆ ที่มีศักยภาพในการต้านเชื้อแบคทีเรียดื้อยาอย่าง MRSA และ E. coli การทำความเข้าใจกลไกโบราณเหล่านี้จะช่วยให้นักวิทยาศาสตร์สามารถทำนายและออกแบบยาปฏิชีวนะรุ่นใหม่เพื่อเอาชนะกลไกการป้องกันของเชื้อโรค ก่อนที่มันจะพัฒนาความต้านทานขึ้นในการทดลองทางคลินิก

ภาพของถ้ำเลชูกิลลาที่ค้นพบแบคทีเรียโบราณ ที่มาของภาพ: BBC News ไทย 

อ้างอิง
BBC. (n.d.). แบคทีเรียในถ้ำลึกอาจกลายเป็นทางต่อกรกับ “ซูเปอร์บั๊ก” ที่ดื้อยาปฏิชีวนะแผนปัจจุบัน. BBC News ไทย. https://www.bbc.com/thai/articles/cj60kj69yk3o