หลายคนอาจจะเคยเห็นตัวเล็ก ๆ สีขาว ๆ โดดไปโดดมาในดินว่องไวมาก และเคยสงสัยว่าคือตัวอะไรกันแน่... วันนี้เราจะมาค้นหาคำตอบไปด้วยกัน

สิ่งมีชีวิตตัวจิ๋วนี้มีชื่อว่า “แมลงหางดีด” หรือ springtail ถึงแม้ว่าจะได้ชื่อว่าเป็นแมลง แต่เป็นแมลงที่ไม่มีปีก ในอันดับ Collembola โดยเป็นหนึ่งในแมลงยุคดึกดำบรรพ์ และเป็นแมลงกลุ่มแรก ๆ ที่ถือกำเนิดขึ้นมาบนโลกของเราเมื่อประมาณ 400 ล้านปีที่แล้ว ตั้งแต่ยุคก่อนที่จะมีไดโนเสาร์เสียอีก แม้ในธรรมชาติส่วนใหญ่เราจะคุ้นเคยกับแมลงหางดีดสีขาว แต่จริง ๆ แล้วยังมีสีส้ม สีแดง สีเทา สีน้ำตาล ที่สามารถพบเจอได้อีกด้วย

แมลงหางดีดสามารถอาศัยอยู่ในเกือบทุกพื้นที่ทั่วโลก แม้กระทั่งสามารถอาศัยอยู่ได้บนพื้นหิมะ หรือในสภาพแวดล้อมที่สุดขั้ว เนื่องจากมีกระบวนการพักตัว ที่เรียกว่า cryptobiosis ที่ช่วยให้สามารถอยู่รอดได้สภาวะที่ไม่เหมาะสม และนี่อาจเป็นหนึ่งในกุญแจสำคัญที่ทำให้สิ่งมีชีวิตนี้ สามารถอยู่รอดได้มาตั้งแต่ยุคโบราณ

ส่วนชื่อแมลงหางดีดนั้น ได้มาจากความสามารถพิเศษของแมลงชนิดนี้ ที่มีอวัยวะพิเศษที่เรียกว่า “furcula” ที่มีลักษณะคล้ายส้อมอยู่บริเวณส่วนท้อง ใช้สำหรับดีดตัว โดยแมลงหางดีดนั้นสามารถดีดตัวเองได้ไกลมากกว่า 100 เท่าของขนาดตัวเลยทีเดียว

แม้จะมีขนาดตัวเล็กมาก ๆ แต่กลับมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในระบบนิเวศ โดยแมลงหางดีดเป็นผู้ย่อยสลายอินทรียสารที่สำคัญ ช่วยหมุนเวียนธาตุอาหารในดิน ทำให้ดินมีความอุดมสมบูรณ์ ช่วยควบคุมประชากรของเห็ดราในธรรมชาติ และเป็นแหล่งอาหารให้แก่สิ่งมีชีวิตอื่น ๆ รวมทั้งยังใช้เป็นดัชนีชี้วัดคุณภาพของดิน และบ่งบอกสิ่งปนเปื้อนในดินตามธรรมขาติ (bioindicator) ได้อีกด้วย