“เสียใจด้วย!!! หลอกนักธรรมชาติวิทยาไม่ได้หรอกนะ”

เพื่อให้อยู่รอดได้ในธรรมชาติ สิ่งมีชีวิตทั้งปรับตัวให้กลมกลืนกับสิ่งแวดล้อมเพื่อหลีกเลี่ยงการโจมตีจากศัตรู อย่างที่เรียกว่าการพรางตัว (Camouflage) ทั้งเปลี่ยนลักษณะตัวเองให้คล้ายกับสิ่งมีชีวิตชนิดอื่น เพื่อป้องกันภัย อย่างที่เรียกว่าการเลียนแบบ (Mimicry)

คุณเห็นดอกไม้ทะเลในรูปนั่นมั้ย?

เป็นรูปดอกไม้ทะเลใช่แล้ว แต่ไม่ใช่ “ดอกไม้ทะเล-Sea Anemone” อย่างที่คุณเคยเข้าใจ

“ดอกไม้ทะเล” ในภาษาไทยตามความคุ้นเคยทั่วไป หมายถึงสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังเช่นเดียวกับแมงกะพรุนและปะการัง เกาะอยู่กับหิน ปะการัง หรือพื้นทราย โดยมีหนวดสีสันสดใสรูปร่างคล้ายกลีบดอกไม้ที่เต็มไปด้วยเซลล์พิษขนาดจิ๋ว เรียกว่าเนมาโทซิสต์ 

ที่มาของชื่อดอกไม้ทะเล- Sea Anemone มาจากรูปร่างสวยงามคล้ายกับดอกแอนีโมนีซึ่งเป็นพืชดอกสีสดสวย แต่หากเราแปล “ดอกไม้ทะเล” เป็นภาษาอังกฤษอย่างตรงไปตรงมาก็จะได้ว่า sea (ทะเล) บวกกับ flora (ดอกไม้, พืชพรรณ) รวมกันเป็นพืชพรรณแห่งท้องทะเล ซึ่งหมายถึงสาหร่ายทะเลและหญ้าทะเลนั่นเอง!

รีนุกเซีย (Renouxia, RHODOGORGONACEAE) เป็นสกุลของสาหร่ายทะเลกลุ่มสาหร่ายสีแดงที่เพิ่งถูกค้นพบในปี 1995 หลังจากนั้นก็เป็น monotypic หรือสิ่งมีชีวิตที่มีสมาชิกเพียงชนิดเดียวในสกุลเรื่อยมาจนกระทั่งปี 2019 ปัจจุบัน รีนุกเซียมีสมาชิกรวม 2 ชนิดได้แก่ Renouxia antillana และ Renouxia marerubra ลักษณะเด่นประจำสกุลรีนุกเซียคือทัลลัสอ่อนนิ่มสีชมพูใส แตกแขนสั้นๆแบบคู่ซ้ำหลายครั้ง เป็นพุ่มตั้งตรงเมื่ออยู่ในธรรมชาติใต้น้ำ แต่เมื่อนำขึ้นจากน้ำจะยุบตัวรวมกันเป็นก้อนเมือกไม่คงรูปร่าง มีสายเซลล์ผอมยาวประสานกันที่มีหินปูนเป็นส่วนประกอบทำหน้าที่เสมือนแกนกลางอยู่ข้างใน (ส่วนสีขาวในรูป)

รีนุกเซียเป็นอีก 1 ตัวแทนยืนยันการปรับตัวของพืชพรรณที่มักจะถูกกินเป็นอาหาร โดยการเลียนแบบรูปร่างและลักษณะสัตว์ที่ขึ้นชื่อว่ามีพิษหรือมีอันตราย ไม่มีใครอยากเข้าใกล้ การปรับตัวด้วยการเลียนแบบเช่นนี้พบได้ในสาหร่ายทะเลกลุ่มสาหร่ายสีแดงอีกหลายสกุล ได้แก่ สาหร่ายสกุลโรโดกอร์กอน (Rhodogorgon) ที่รูปร่างคล้างปะการังอ่อนกอร์กอเนียน สาหร่ายสกุลยูคีมา (Eucheuma) ที่รูปร่างคล้ายปะการังเขากวาง และสาหร่ายสกุลซีราโตดิคไทออน (Ceratodictyon) ที่รูปร่างคล้ายฟองน้ำ

ประเทศไทยมีรายงานของรีนุกเซียครั้งแรกปี 2000 จากบริเวณหมู่เกาะสิมิลัน หลังจากนั้นก็แทบไม่มีการรายงานของรีนุกเซียในไทยอีกเลยจนกระทั่งการปฏิบัติงานภาคสนามของพวกเราครั้งนี้ในพื้นที่เดียวกัน เป็นการตอกย้ำความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติของทะเลฝั่งอันดามันของไทย

“อ้าว?! ผมคิดว่าพวกมันคือดอกไม้ทะเลมาตลอดเลย” หลอกนักดำน้ำให้สับสน หลอกปลาและสัตว์ทะเลอื่นให้หนีหายจะได้รอดจากการถูกกินเป็นอาหาร รีนุกเซียเป็นสาหร่ายทะเลที่เอาตัวรอดได้เก่งประมาณนึงเลย ทำได้ดีแล้วล่ะ แต่เสียใจด้วยจริงๆ หลอกพวกเรานักธรรมชาติวิทยาไม่ได้หรอกนะ

บทความนี้เป็นผลผลิตของโครงการ การประเมินความหลากชนิดและแหล่งพันธุกรรมสำคัญของทรัพยากรสาหร่ายขนนกและสาหร่ายพวงองุ่นในประเทศไทยเพื่อนำไปสู่การอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์ที่ยั่งยืน