การวิเคราะห์ด้วยเอกซเรย์พลังงานสูงเผยความลับของ Pohlsepia ที่มีอายุกว่า 300 ล้านปี ชี้ให้เห็นว่ามันอาจเป็นนอติลุสที่เน่าเปื่อย ซึ่งส่งผลให้ต้องปรับเปลี่ยนความเข้าใจเรื่องวิวัฒนาการของหมึกยักษ์ใหม่

ผลการศึกษาล่าสุดที่เผยแพร่ในวารสาร Proceedings of the Royal Society B เมื่อวันที่ 8 เมษายน 2026 ระบุว่า ซากฟอสซิลที่เคยเชื่อกันว่าเป็นหมึกยักษ์ (octopus) ที่เก่าแก่ที่สุดในโลก แท้จริงแล้วอาจไม่ใช่หมึกยักษ์อย่างที่เคยเข้าใจ โดยนักวิจัยพบว่าฟอสซิลสัตว์ทะเลที่มีอายุราว 310 ล้านปีชิ้นนี้ น่าจะเป็น "นอติลุส" (nautilus) หรือหอยงวงช้างโบราณที่อยู่ในสภาพเน่าเปื่อยบางส่วนก่อนจะกลายเป็นฟอสซิล

ฟอสซิลดังกล่าวมีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Pohlsepia mazonensis ถูกค้นพบใกล้กับเมืองชิคาโกและได้รับการบรรยายลักษณะครั้งแรกในปี 2000 ว่าเป็นหมึกยักษ์ เนื่องจากมีลำตัวกลม มีโครงสร้างคล้ายครีบ และมีหนวดพันกัน อย่างไรก็ตาม Thomas Clements นักบรรพชีวินวิทยาจากมหาวิทยาลัย University of Reading ประเทศอังกฤษ ตั้งข้อสังเกตว่าการจัดกลุ่มเช่นนั้นทำให้เกิดช่องว่างทางเวลาที่น่าสงสัย เนื่องจากฟอสซิลหมึกยักษ์อื่น ๆ ที่เป็นที่รู้จักมักปรากฏในบันทึกทางธรณีวิทยาหลังจากนั้นอีกอย่างน้อย 150 ล้านปี

เพื่อให้กระจ่างในเรื่องนี้ Clements และทีมวิจัยได้ใช้เทคโนโลยีเอกซเรย์พลังงานสูงเพื่อส่องดูสารเคมีภายในแร่ธาตุที่ก่อตัวรอบเนื้อเยื่ออ่อนของฟอสซิล การวิเคราะห์นี้ทำให้พบหลักฐานสำคัญ คือ แรดูลา (radula) หรือส่วนลิ้น ที่มีฟันของมอลลัสก์ซึ่งเป็นสัตว์ในไฟลัมมอลลัสกา โดยฟอสซิล Pohlsepia แสดงให้เห็นว่ามีฟันอย่างน้อย 11 ซี่ต่อแถว ซึ่งแตกต่างจากหมึกยักษ์ทั่วไปที่มีเพียง 7 หรือ 9 ซี่ แต่กลับไปสอดคล้องกับลักษณะของนอติลุสมากกว่า นักวิจัยจึงเชื่อว่าตัวตนที่แท้จริงของมันคือ Paleocadmus pohli ซึ่งเป็นสปีชีส์ของนอติลุสที่สูญพันธุ์ไปแล้วและถูกพบในแหล่งฟอสซิลเดียวกัน

สาเหตุที่ฟอสซิลนี้ดูไม่เหมือนนอติลุสในตอนแรก อาจเป็นเพราะสัตว์ตัวนี้เริ่มเน่าเปื่อยก่อนจะกลายเป็นฟอสซิล ซึ่งเป็นกระบวนการที่อาจทำให้เปลือกหลุดแยกออกจากตัว ดังที่พบเห็นได้ในซากนอติลุสในปัจจุบัน การจัดประเภทใหม่ในครั้งนี้ส่งผลให้สายวิวัฒนาการของหมึกยักษ์ในฐานะกลุ่มสัตว์นั้นอายุน้อยกว่าที่เคยคาดไว้ และช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจไทม์ไลน์การกำเนิดของสัตว์กลุ่มเซฟาโลพอด (cephalopods) ได้แม่นยำยิ่งขึ้น ซึ่ง Clements กล่าวทิ้งท้ายว่า ในอนาคต เทคโนโลยีที่ล้ำสมัยกว่านี้อาจช่วยยืนยันตัวตนของฟอสซิลนี้ได้ชัดเจนยิ่งขึ้นไปอีก

ภาพแสดงตัวอย่างฟอสซิลของ Pohlsepia mazonensis และ cf. Paleocadmus sp.ที่มาของภาพ
Whalen, C. D., & Landman, N. H. (2024). 

อ้างอิง
Rosen, M. (2024, August 7). The ‘oldest fossil octopus’ may actually be another animal entirely. Science News.
Whalen, C. D., & Landman, N. H. (2024). Synchrotron data reveal nautiloid characters in the ‘oldest’ octopus Syllipsimopodi bideni. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 291(2020), Article 20242369.