พลานาเรีย เป็นสิ่งมีชีวิตจิ๋วที่อาศัยอยู่ในน้ำ แต่เป็นหนึ่งในสิ่งมีชีวิตที่ชื่ออาจจะไม่คุ้นหู และถ้าบอกว่าพลานาเรีย คือ หนอนตัวแบน หลายคนอาจจะนึกถึงพยาธิที่เป็นปรสิต

แต่พลานาเรียเป็นหนอนตัวแบนที่มีหน้าตาน่ารัก และดูเหมือนยิ้มอยู่ตลอดเวลา ที่สำคัญถ้าเราเจอพลานาเรียในแหล่งน้ำนั้นถือว่าเป็นสิ่งที่ดี เพราะพลานาเรียเป็นหนึ่งในตัวชี้วัดคุณภาพน้ำในบริเวณนั้นได้

พลานาเรีย เป็นสิ่งมีชีวิตจำพวกหนอนตัวแบน มีลักษณะลำตัวแบน ตัวยาวแค่ประมาณ 1 เซนติเมตร (พอๆ กับเมล็ดข้าว) ลำตัวแบนนุ่มนิ่มสีน้ำตาล

จุดเด่นที่ทำให้ใครเห็นก็ต้องอมยิ้มคือ "จุดตา" (Eyespot) ทำหน้าที่คล้ายดวงตาในการรับแสง และบริเวณด้านข้างจะมีลักษณะคล้ายหู เรียกว่า Auricle ใช้ทำหน้าที่ในการเคลื่อนที่เลือกกินอาหารหรือเคลื่อนหนีจากสิ่งอันตรายต่าง ๆ พลานาเรียจะกินพวกเนื้อสัตว์ชิ้นเล็ก ๆ เช่น ตัวอ่อนแมลง โปรโตซัว ไรน้ำ เป็นอาหาร

พลานาเรียเป็นสิ่งที่มีชีวิตอีกชนิดหนึ่งที่สามารถบอกคุณภาพน้ำได้อย่างดี เพราะพวกเขาเปราะบางต่อมลพิษมาก จะอาศัยอยู่ในน้ำจืดที่นิ่งหรือไหลเอื่อย แต่ต้อง สะอาดและมีออกซิเจนสูง เท่านั้น

อีกหนึ่งจุดเด่นของพลานาเรีย คือ พลังแห่ง "ความเป็นอมตะ" (Regeneration) เพราะสามารถงอกอวัยวะใหม่ได้ โดยการงอกใหม่ เป็นการสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ เช่น หากตัดพลานาเรียออกเป็น 2 ท่อน พลานาเรียจะยังมีชีวิตอยู่และงอกเป็นพลานาเรีย 2 ตัว หรือถ้าตัดพลานาเรียเพิ่มขึ้น พลานาเรียก็จะงอกใหม่ตามจำนวน การงอกใหม่นี้เกิดจาก เซลล์ต้นกำเนิด (Stem cell) ที่กระจายอยู่ในพลานาเรียที่มีการแบ่งเซลล์ตลอดเวลานั้นเอง

พลานาเรียเป็นหนึ่งในสิ่งมีชีวิตที่มีขนาดเล็กมาก ถ้าเราไม่สังเกตดี ๆ หรือมองผ่านแว่นขยายเราอาจไม่เห็นมันเลย แต่สัตว์หน้าตัวนี้ยิ้มตัวนี้ยังสามารถบอกคุณภาพน้ำเบื้องต้นได้ และเป็นสิ่งมีชีวิตที่เป็นตัวอย่างของการศึกษาเรื่องการสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ (โดยการงอกใหม่) อีกด้วย

สามารถแวะมาดูพลานาเรียตัวจริงได้ที่โซนนิทรรศการ Hidden Neighbors บริเวณสวนป่าภายในพิพิธภัณฑ์พระรามเก้า ตั้งแต่วันนี้ถึงสิ้นเดือนกรกฎาคม 2569 นี้