ก้าวเข้าสู่ปีที่ 2 (พ.ศ. 2568) แล้วสำหรับภารกิจการสำรวจมดถ้ำภายใต้โครงการวิจัย “ตัวเล็กแต่ยิ่งใหญ่: มดถ้ำและวิวัฒนาการสู่โลกแห่งความมืด” ในปีนี้เป้าหมายการสำรวจของเรามุ่งเน้นไปที่ถ้ำทางภาคเหนือ โดยเฉพาะบริเวณเทือกเขาหินปูนในเขตจังหวัดลำพูน เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน เชียงราย และน่าน ประเดิมทริปแรกของปี

พวกเราได้ออกเดินทางไปสำรวจนำร่องกันที่จังหวัดเชียงใหม่และลำพูน ในทริปนี้เราได้พบกับมดรูปร่างหน้าตาแปลกประหลาดหลายชนิด ซึ่งคาดว่าน่าจะเป็นมดชนิดใหม่ของโลกด้วย แต่ในครั้งนี้ขอยังไม่เล่าเรื่องราวของพวกมัน หากแต่อยากจะหยิบยกเอาเรื่องราวของแมลงอีกชนิดหนึ่งที่อาศัยอยู่ในถ้ำมาแนะนำให้รู้จักกันก่อน

ช่วงปลายเดือนตุลาคม วันหนึ่งทีมงานของเราได้รับทราบข้อมูลจากนักวิชาการแมลงท่านหนึ่งของสวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ เกี่ยวกับถ้ำแห่งหนึ่งในอำเภอเชียงดาว เราไม่รอช้า รีบมุ่งหน้าไปยังพิกัดเป้าหมายที่ได้รับแจ้งมาอย่างคร่าว ๆ ทันที พวกเราใช้เวลาเดินเท้าค้นหาปากทางเข้าถ้ำอยู่ครึ่งค่อนวันจึงพบ

ภายในเป็นถ้ำน้ำที่ค่อนข้างลึกและมืดสนิท บริเวณพื้นถ้ำมีมดเดินหากินอยู่เพียงสองชนิด ทั้งคู่เป็นมดหายากที่อาศัยอยู่ในที่มืดมิด ซึ่งหนึ่งในนั้นเป็นชนิดที่เราไม่เคยรู้จักมาก่อน แม้การค้นพบมดจะน่าตื่นเต้นแล้ว แต่สิ่งที่ทำให้พวกเราประหลาดใจยิ่งกว่า คือการได้พบ "ตั๊กแตนตัวสีเขียว" เกาะกลุ่มรวมกันอยู่ตามซอกหลืบของผนังถ้ำอันมืดมิด คำถามแรกที่ผุดขึ้นมาคือ “พวกมันมาอยู่ตรงนี้ได้อย่างไร?” ในเมื่อจุดที่พบนั้นห่างจากปากถ้ำลึกเข้าไปถึงราว 200 เมตร

เราส่งภาพไปสอบถามผู้เชี่ยวชาญด้านตั๊กแตน เบื้องต้นระบุได้เพียงระดับสกุล คือ ตั๊กแตนหนวดยาวสกุล Pyrgocorypha วงศ์ Tettigoniidae ลักษณะตัวค่อนข้างโต สีเขียวอ่อนดูสวยแปลกตา และชอบอยู่รวมกันเป็นกลุ่มตามผนังถ้ำ เรานั่งเฝ้าสังเกตพฤติกรรมอยู่นานจนแบตเตอรี่ไฟฉายเกือบหมด พวกมันเอาแต่เกาะนิ่ง ไม่ขยับหรือบินหนีแม้กระทั่งตอนที่เราลองเอานิ้วไปเขี่ยเบา ๆ เราสันนิษฐานว่าตั๊กแตนเหล่านี้คงเข้ามาหลบอากาศร้อนจัดภายนอกในตอนกลางวัน ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่เราเคยพบในถ้ำหลายแห่งทางภาคตะวันตกมาแล้ว แต่ทว่าภายในถ้ำก็อาจมีผู้ล่าที่น่ากลัว เช่น ค้างคาวกินแมลง หรือตุ๊กแก พวกมันจึงต้องอาศัยการรวมกลุ่มกันเพื่อความปลอดภัย

ผู้เชี่ยวชาญบอกว่ายังไม่มีใครศึกษาตั๊กแตนกลุ่มนี้อย่างจริงจัง ทำให้เราไม่ทราบชนิด ชีววิทยา นิเวศวิทยา รอด้วยความหวังครับว่าจะมีใครสักคนช่วยเผยความลับทุกแง่มุมของพวกมัน