ความเดิมตอนที่แล้ว การพรางตัวให้กลมกลืนกับสิ่งแวดล้อมเพื่อหลีกเลี่ยงการโจมตีจากศัตรู และการเปลี่ยนลักษณะตัวเองให้คล้ายสิ่งมีชีวิตชนิดอื่น อาจไม่เพียงพอที่จะทำให้สิ่งมีชีวิตอยู่รอดได้เสียแล้ว โดยเฉพาะภายใต้สิ่งแวดล้อมที่มีการเปลี่ยนแปลงไปจากภาวะปกติอย่างชัดเจนและเฉียบพลัน

อุณหภูมิน้ำทะเลที่สูงขึ้น การเปลี่ยนแปลงปริมาณแสงสว่าง การเปลี่ยนแปลงความเค็ม หรือแม้กระทั่งทิศทางของกระแสน้ำ สามารถกระตุ้นให้สาหร่ายทะเลบางชนิดเปลี่ยนแปลงรูปร่างบางส่วน โดยเฉพาะส่วนที่สัมพันธ์กับกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง เปลี่ยนไปจากเดิมโดยสิ้นเชิง และเมื่อสิ่งแวดล้อมกลับเข้าสู่ภาวะปกติ ส่วนที่เปลี่ยนแปลงไปก็จะค่อยๆกลับคืนรูปร่างดั้งเดิม เรียกปรากฎการณ์นี้ว่า Phenotypic plasticity หรือ ปรากฏการณ์พลาสติกของลักษณะปรากฎ ซึ่งต่อไปนี้เราจะขอเรียกว่า “ความยืดหยุ่นของลักษณะปรากฏ”

ยืดหยุ่นอย่างพลาสติก วัสดุประเภทพอลิเมอร์สังเคราะห์ความยืดหยุ่นสูง สามารถขึ้นเป็นรูปทรงอย่างใจด้วยความร้อนและแรงกดดัน วัสดุที่คุ้นเคยกันดีในชีวิตประจำวัน

ระหว่างการปฏิบัติงานภาคสนามในพื้นที่หมู่เกาะแสมสาร ปี พ.ศ. 2568 พวกเราตื่นเต้นที่ได้พบเจอทุ่งสาหร่ายขนนกสกุลคลอเลอปา (Caulerpa meadow) เป็นครั้งแรก เป็นทุ่งของสาหร่ายขนนกแบบใบแบนขอบมนที่ไม่คุ้นเคยมาก่อน และระหว่างที่กำลังสำรวจแนวหญ้าเงาใส (Halophila decipiens) ในไดฟ์ไซต์ถัดไปเพื่อหาตัวอย่างสาหร่ายขนนกและสาหร่ายพวงองุ่นซึ่งเป็นเป้าหมายของโครงการสำรวจเพิ่มเติม

พวกเราพบกับเส้นใยสีเขียวเส้นบางๆแทรกไปตามแนวหญ้า เมื่อพิจารณาอย่างถี่ถ้วนก็พบว่าเส้นใยเหล่านี้คงลักษณะสำคัญของสกุลสาหร่ายขนนกและสาหร่ายพวงองุ่นทุกอย่าง ได้แก่ รากฝอยเล็กๆยึดกับกรวดและทราย ไหลที่คลืบคลานไปกับพื้น และใบที่ชูขึ้นตั้งฉากกับพื้นซึ่งมีรูปร่างหลากหลาย และเป็นลักษณะสำคัญในการจำแนกระดับชนิด

เส้นใยสีเขียวดังกล่าวขาดแค่เพียงส่วนขนนกและพวงองุ่นเท่านั้น เป็นเพียงเส้นเปลือยๆที่ชูขึ้น พวกเราตัดสินใจเก็บตัวอย่างมาเพื่อส่งวิเคราะห์เพิ่มเติมด้วยเทคนิคอณูชีววิทยา ร่วมกับตัวอย่างสาหร่ายขนนกและสาหร่ายพวงองุ่นจากไดฟ์ไซต์อื่น

ผลวิเคราะห์ด้วยเทคนิคอณูชีววิทยา ยีน 2 ยีนยืนยันว่าสาหร่ายขนนกแบบใบแบนขอบมนและแบบเส้นเปลือยมีพันธุกรรมเดียวกัน คือพันธุกรรมของสาหร่ายขนนกชนิด Caulerpa manorensis ที่เคยมีรายงานในพื้นที่หมู่เกาะแสมสารมาก่อน

ถึงแม้ไม่ใช่รายงานสาหร่ายชนิดใหม่อย่างที่คิดไว้ทีแรก แต่เป็นครั้งแรกที่รายงานการค้นพบรูปร่าง (ฟอร์ม) ที่ต่างกันของสาหร่ายชนิดนี้ในพื้นที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ เป็นรายงานการค้นพบสาหร่ายที่มีพันธุกรรมเดียวกันแต่ลักษณะปรากฏต่างกัน — same genotype that express different phenotypes

การค้นพบครั้งนี้เป็นข้อมูลสนับสนุนความยืดหยุ่นของลักษณะปรากฏในสกุลสาหร่ายขนนกและสาหร่ายพวงองุ่นเพิ่มเติมจากชนิดที่เคยมีตีพิมพ์รายงานไปก่อนหน้าจากทั้งในไทยและต่างประเทศ

ความยืดหยุ่นของลักษณะปรากฏเป็นอีก 1 ปัจจัยที่ทำให้สกุลสาหร่ายขนนกและสาหร่ายพวงองุ่นเอาตัวรอดและแพร่กระจายได้ดีในทะเลเขตร้อน รวมทั้งในประเทศไทยที่มีรายงานอย่างต่อเนื่อง และที่สำคัญ หลายชนิดเป็นชนิดพันธุ์รุกราน (invasive species) ศักยภาพสูงในทะเลที่จะคลาดสายตาไม่ได้เลย

นำเสนอเป็นครั้งแรกในที่ประชุมวิชาการระดับนานาชาติ 2026 APPA Regional Forum on Seaweed Blue Carbon for Climate Mitigation ระหว่างวันที่ 6-9 กรกฏาคม พ.ศ. 2569 ณ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์