Dasycladalean alga คือกลุ่มของสาหร่ายสีเขียวในอันดับ Dasycladales อันดับของสาหร่ายสีเขียวขนาดใหญ่ที่มีรูปร่างสวยงามและดูซับซ้อน แต่ถูกควบคุมด้วยเพียงนิวเคลียสเดียวเท่านั้น เป็นที่รู้จักกันดีจากการเป็นสิ่งมีชีวิตต้นแบบ (model organism) เพื่อศึกษากลไกการควบคุมการทำงานของเซลล์

นอกจากนี้ การมีหินปูนเป็นส่วนประกอบโดยเฉพาะในรูปอะราโกไนต์ (คริสตัลฟอร์มของหินปูน) สาหร่ายกลุ่มนี้เมื่อตายลง จะถูกเก็บรักษาโดยธรรมชาติในรูปของฟอสซิล เป็นอีกหนึ่งหลักฐานชั้นดีของการศึกษาบรรพชีวิน การเปลี่ยนแปลงสิ่งแวดล้อม และวิวัฒนาการ

Neomeris เป็นสกุลหนึ่งในอันดับ Dasycladales วงศ์ Dasycladaceae ลักษณะเด่นประจำสกุลคือทัลลัลเป็นแท่งทรงกระบอก สูง 1-3 ซม. (แตกต่างกันตามชนิด)

เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 2 มม. ส่วนล่างสุดเป็นรากเล็กๆสำหรับยึดเกาะกับก้อนหินหรือซากปะการัง ถัดขึ้นมาคือส่วนสีขาวประกอบด้วยแขนงหินปูนในรูปอะราโกไนต์เรียงเป็นแถวในแนวขวาง ส่วนปลายทัลลัสมีเส้นสายเล็กๆสีเขียวอยู่รวมกันเป็นกระจุก

ที่มาของชื่อสกุล Neomeris มาจาก “Nereids” พี่น้องเทพน้ำแสนสวย 50 ตนตามเทพนิยายปกรณัมกรีก บุตรีแห่งเทพเนเรอุส ผู้มีสมญาว่า “Old Man of the Sea” กับเทพดอริสผู้เป็นแม่

Neomeris มีชื่อเล่นหรือชื่อเรียกทั่วไปที่หลากหลายตามจินตนาการผู้พบเจอ ไม่ว่าจะเป็น Finger algae (สาหร่ายนิ้วมือ) Fuzzy tip (สาหร่ายปลายขยุกขยุย) Taugeh algae (สาหร่ายถั่วงอก) ในไทย Neomeris ถูกเรียกว่า สาหร่ายรากกล้วยไม้ ตามที่นักพฤกษศาสตร์ทางทะเลอาวุโสแนะนำ (คุณว่าเหมือนรากกล้วยไม้มั้ย?)

ปัจจุบันมีรายงาน Neomeris ประมาณ 27 ชนิดกระจายตัวในทะเลเขตร้อนทั่วโลก โดยมีหลักฐานฟอสซิลบ่งชี้ว่า Neomeris มีมาตั้งแต่ยุคครีเตเซียส หรืออาจเก่ากว่านั้น ยุคเดียวกับไดโนเสาร์นานาชนิด และเริ่มมีพืชดอกบนแผ่นดินแล้ว

Neomeris เป็นสาหร่ายทะเลที่มี “ผู้ควบคุมทางธรรมชาติ” ไม่มากนัก ไม่ค่อยถูกกัดกินโดยสัตว์น้ำใดๆนอกจากปลานกแก้วที่แวะเวียนมาขบเล่นเพื่อทักทายเป็นครั้งคราว เนื่องจาก Neomeris สร้างสารเทอร์พีนที่สัตว์ทะเลส่วนใหญ่ไม่ชอบ

ประเทศไทยมีรายงาน Neomeris จากทั้งฝั่งอ่าวไทยและทะเลอันดามัน โดยเอกสารอ้างอิงระบุว่าเป็นคนละชนิดกัน คลังตัวอย่างอ้างอิงทางธรรมชาติ พิพิธภัณฑ์ทางธรรมชาติวิทยา มีตัวอย่าง Neomeris จากจังหวัดระยองเก็บรักษาในรูปแบบตัวอย่างแห้ง

Neomeris ที่สวยงามราวเสาหลักสลักลายรูปนี้ เป็นผลจากการปฏิบัติงานภาคสนามภายใต้โครงการวิจัย พวกเราพลาดตัวอย่างที่เป็นตัวแทนทะเลอันดามัน เนื่องจากต้นที่พบเจอมีขนาดเล็กมาก ขึ้นแบบเดี่ยวยึดเกาะกับซากปะการังอย่างแน่นหนาและมีส่วนโคนสีขาวที่เป็นคริสตัลหินปูนที่เปราะบาง แหลกคามือระว่างเตรียมตัวอย่าง พวกเราได้รับบทเรียนแล้ว ครั้งต่อไปจะไม่พลาดอีก

*บทความนี้เป็นผลผลิตของโครงการ การประเมินความหลากชนิดและแหล่งพันธุกรรมสำคัญของทรัพยากรสาหร่ายขนนกและสาหร่ายพวงองุ่นในประเทศไทยเพื่อนำไปสู่การอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์ที่ยั่งยืน*

References:

สาหร่ายทะเลบริเวณเกาะครามและเกาะใกล้เคียง. 2550. โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

สาหร่ายทะเลบริเวณหมู่เกาะสิมิลัน. 2556. โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี.

Granier, B. et. al. 2013. A new mid-Cretaceous Neomeris (dasycladacean alga) from the Potiguar

Basin, Brazil. Facies (2013) 59:221–230. [Neomeris J.V.Lamouroux, 1816] https://www.algaebase.org/ https://www.saltcorner.com/AquariumL.../browsespecies.php... https://www.dmr.go.th/aragonite/